0765562555

Văn mẫu lớp 11: Phân tích bài thơ Chiều tối (Mộ) của Hồ Chí Minh

Mời ban tìm hiểu thêm nội dung bài viết HD Văn mẫu lớp 11: Phân tích bài thơ Chiều tối (Mộ) của Hồ Chí Minh Mới nhất 2022 được update : 2021-09-08 09:33:21

3237

Xin chàoPhân tích bài thơ Chiều tối để thấy được tình yêu vạn vật thiên nhiên, yêu môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường, ý chí vượt lên tình hình khắc nghiệt của nhà thơ Chiến sĩ Hồ Chí Minh. Với 2 dàn ý rõ ràng kèm theo 16 bài văn mẫu phân tích Chiều tối giúp những ban có thêm nhiều tư liệu tìm hiểu thêm, củng cố kỹ năng viết văn ngày một hay hơn.

Chiều tối là một bài thơ tiêu biểu vượt trội cho nét trẻ trung cổ xưa và tân tiến trong thơ Hồ Chí Minh. Bài thơ chỉ đơn thuần và giản dị là tả về phong cảnh vạn vật thiên nhiên và con người nơi xóm núi khi chiều muộn, đồng thời, cũng chứa đựng trong số đó nỗi niềm ước mong được tự do, được sum họp của Người.

Bạn đang xem: Văn mẫu lớp 11: Phân tích bài thơ Chiều tối (Mộ) của Hồ Chí Minh

Dàn ý số 1

I. Mở bài:

Giới thiệu sơ lược về tác giả, nêu cảm nhận chung về tác phẩm

Hồ Chí Minh là nhà cách mạng vĩ đại đồng thời là nhà thơ lớn của dân tộc bản địa. Ngục trung nhật kí (Nhật kí trong tù) là tác phẩm tiêu biểu vượt trội, được Bác viết trong thời hạn bị cơ quan ban ngành thường trực Tưởng Giới Thạch bắt tại Quảng Tây (Trung Quốc), từ thời điểm ngày thu năm 1942 đến ngày thu 1943. Mộ (Chiều tối) là bài thơ có mức giá trị nội dung và nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp độc lạ: Điều khác lạ là bài thơ được viết trong tình hình người bị giải đi trên đường, với gông cùm xiềng xích, nhưng không phải là một lời than vãn xót xa. Trái lại, đó là một nét hoan ca về môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường, về con người, biểu lộ tâm hồn rất là đẹp tươi, nhân cách lớn lao của Hồ Chí Minh.

II. Thân bài:

* Hai câu đầu:

Quyện điểu quy lâm tầm túc thụCô vân mạn mạn độ thiên không

– Hai câu đầu vẽ nên một bức tranh nên thơ, yên bình của môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường, chim bay về rừng tìm chốn trú ngụ, đám mây trôi lững lờ trên khung trời chiều, chỉ vài nét chấm phá, những bức họa đồ (trong bài thơ có họa) của thơ xưa. Song, phong vị cổ thi ấy do thân thiện về bút pháp. Còn thực ra, đây vẫn là buổi chiều nay, với cảnh thật và người thật (người tù – nhà thơ) đang tận mắt nhìn ngắm.

Bức tranh phong cảnh kia tuy đẹp và nên thơ nhưng vẫn khởi sắc buồn. Quyện nghĩa là mỏi, chán, mỏi mệt. Tầm là tìm kiếm. Cánh chim sau ngày rong ruổi, trong cái giờ khắc của ngày tàn, mỏi mệt, phải trở về rừng đặng tìm kiếm chỗ trú. Cô là một mình, một mình. Mạn mạn là dài và rộng, không là trên khung trời dài, rộng mênh mông. Bản thân khung trời vẫn dài rộng như thể triệu năm qua, nhưng đám mây đơn lẻ kia đã khiến nó càng trở nên mênh mang hơn. Hai câu thơ, theo như đúng nghĩa đen cũng chỉ ra một cảnh buồn. Với người thường thì, thậm chí còn đang vui, trước cảnh ấy, lòng hẳn không sao tránh một cảm xúc man mác, bâng khuâng. Câu thơ khiến người ta liên tưởng đến một buổi chiều khác, trong thơ cổ:

Trời chiều bảng lảng bóng hoàng hôn,Tiếng ốc xa đưa vẳng trống dồnGác mái ngư ông về viễn phốGõ sừng mục tử lại cô thônNgàn mai gió cuốn chim bay mỏiDặm liễu sương sa khách bước dồnKẻ chốn Chương Đài người lữ thứ,Lấy ai mà kể nỗi hàn ôn

(Cảnh chiều hôm – Bà Huyện Thanh Quan)

Buổi chiều xưa không vắng lặng, nhưng lòng người đã tím ngát nỗi buồn. Còn cảnh ở đây, vốn là đơn chiếc. Cảnh ấy nói hộ lòng người, hẳn đang buồn. Đúng thôi, ngay đến cánh chim kia, khi chiều tắt đã vội trở về. Thế mà, giờ này, người tù mắt mờ, chân yếu, lại bị gông cùm, vẫn đang lê bước trên đường dài. Người đó không than vãn, do nhân cách vĩ đại, tuy nhiên ai không cảm được nỗi đau rất thật từ cảnh tình ấy?

* Hai câu cuối

Sơn thôn thiếu nữ ma bao túcBao túc ma hoàn, lô dĩ hồng

– Hai câu kết chuyển hướng vận động của hình tượng thơ. Ở trên, cảnh vật mênh mông, vắng lặng, tia nắng ngày đang dần tắt, nhường chỗ cho bóng đêm ập xuống. Còn ở đây, dù không tả nhưng ai cũng biết, đất trời đã vào đêm, bóng tối len dày muôn nơi. Vậy, điều gì khiến người ta cảm nhận được từng bước tiến của thời hạn, cảm thấy được ánh sáng và bóng tối? Đó là cánh chim đơn lẻ bay về chốn cũ. Đặc biệt, đó là ánh rực hồng của lò than nơi xóm núi. Đây cũng là lối chấm phá, lấy ánh sáng tả bóng tối.

– Nhưng sự chuyển hướng đích thực của hình tượng thơ không riêng gì có có vậy. Nếu cảnh ở trên mang nét buồn của yếu tố một mình, hoang vắng, thì cảnh ở đây, dù là đêm tối nhưng ấm cúng, giàu sức sống. Đôi mắt của người nghệ sĩ ở tiền cảnh khi phóng nhìn ra xa và lên rất cao, càng nhìn càng mất hút và trống trải. Khi hai con mắt ấy nhìn gần, đã phát hiện hình ảnh không ngờ:

Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc

– Vóc dáng người thôn nữ cùng với việc làm lao động dường như thể thường ngày ấy đã xua đi sự cô quạnh giữa miền sơn cước. Và, đến lúc việc làm đã xong, thì ánh sáng tràn ngập.

Bao túc ma hoàn, lô dĩ hồng.

Trong bóng đêm, ánh sáng ấy càng có sức phủ rộng. Lòng người từng man mác buồn đã ấm lại cùng với ánh lửa kia. Đến đây thì sự vận động của hình tượng thơ được trọn vẹn.

III. Kết bài:

“Mộ” là bài thơ rất tiêu biểu vượt trội cho phong thái nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp thơ Hồ Chí Minh Khi sử dụng thể thơ luật Đường, tác giả đã vận dụng khá thuần thục bút pháp chấm phá để tả cảnh, lấy động tả tĩnh, nhất là lấy cảnh tả tình. Trong bài thơ, không còn từ hay rõ ràng nói về chủ thể trữ tình, nhưng người đọc vẫn nhận ra hai con mắt, tấm lòng của con người ấy. Tuy nhiên, dù mang phong vị cổ xưa, đây vẫn là bài thơ tân tiến. Chất tân tiến thể hiện ở sự vận động hình tượng thơ, nhất là ở tấm lòng và tư tưởng của thi nhân. Dù bị gông cùm, xiềng xích, con người này vẫn rất là ung dung tự tại, luôn quên mình để xem ngắm môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường và rung động với từng biểu lộ, dù chỉ nhỏ nhoi, tinh xảo.

Dàn ý số 2

a) Mở bài

– Giới thiệu tác giả:

Hồ Chí Minh không riêng gì có là một vị lãnh tụ vĩ đại mà còn là một một danh nhân văn hóa truyền thống của dân tộc bản địa. Hồ Chí Minh để lại cho nước nhà một sự nghiệp văn học đồ sộ

– Giới thiệu tác phẩm:

Tác phẩm được trích trong tập thơ Nhật Kí trong tù của Bác Bài thơ thể hiện tình yêu vạn vật thiên nhiên và tấm lòng lớn lao của Hồ quản trị

b) Thân bài

* Hai câu đầu

Quyện điểu quy lâm tầm túc thụVân mạn mạn độ thiên không

– Khung cảnh chiều tối được mở ra với hình ảnh tả thực đầy chất thơ: hình ảnh cánh chim mải miết bay về rừng tìm nơi trú ngụ; những đám mây lờ lững bảng lảng trôi về cuối trời.

– Một không khí mênh mông, to lớn nhưng lại thơ mộng, yên bình

– Gợi một buổi chiều tà hiu hắt, tia nắng chỉ từ le lói phía chân trời.

– Không gian vạn vật thiên nhiên đó đó là tấm gương soi phản chiếu nội tâm con người:

– Cánh chim vội vã mang dáng vóc sự mệt mỏi, nhọc nhằn sau ngày tháng rong ruổi

– Áng mây lững lờ trôi, đơn độc, một mình trên nền trời mênh mông, to lớn.

– Bầu trời như được đưa lên rất cao hơn thế nữa xa hơn nỗi lòng con người vì thế cũng như trải dài ra ngút ngàn. Đứng trước thời khắc cuối ngày, lòng người bỗng thấy đơn độc, trống trải; thấy mỏi mệt, bâng khuâng. Và cánh chim sau những phút giây mỏi mệt vẫn được nghỉ ngơi nơi tổ ấm còn người sau những khoảng chừng thời hạn ngắn gông cùm, đọa đày lại phải chịu cảnh ngục tù tăm tối.

– Thế nhưng người ấy lại chẳng một câu than vãn, oán trách và lại thả hồn vào vạn vật thiên nhiên cảnh vật để cảm nhận và chấm phá nên những nét tuyệt mĩ nhất của bức tranh cuối ngày.

– Thể hiện tình yêu vạn vật thiên nhiên rạo rực trong trái tim người chiến sỹ cách mạng

– Trong tâm tưởng người chiến sỹ lúc nào thì cũng thường trực nỗi nhớ về quê nhà, giang sơn.

– Ý chí sắt đá, nghị lực phi thường, phong thái ung dung và niềm sáng sủa cách mạng của Hồ quản trị. (cánh chim hình tượng cho môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường tự do)

* Đánh giá, mở rộng:

Hai câu thơ vừa mang nét cổ xưa, tân tiến với những hình ảnh thơ quen thuộc, bút pháp ước lệ tượng trưng, chấm phá điểm xuyết, không nói về cảnh trời chiều nhưng người đọc vẫn trọn vẹn có thể cảm và tưởng tượng ra không khí và nỗi lòng mà câu thơ muốn gửi gắm. Cánh chim không hề là một đề tài xa lạ trong thơ cổ thế nhưng cánh chim của Bác lại thật đặc biệt quan trọng. Nếu như cánh chim của Lý Bạch là cánh chim “điểu cao phi tận” bay vút vào không khí ngút ngàn thì cánh chim của Hồ quản trị lại mang hồn sống, là cánh chim chao liệng không khí, làm chủ không khí, vạn vật.

* Hai câu cuối:

Sơn thôn thiếu nữ ma bao túcBao túc ma hoàn, lô dĩ hồng

– Bức tranh sinh hoạt của con người nơi xóm núi:

– Bóng tối buông xuống phủ lấp không khí

– Hình ảnh cô thôn nữ miền sơn cước hăng say, uyển chuyển với việc làm thường nhật: say ngô => vẻ đẹp khỏe mạnh, tươi tắn, tràn trề sức sống

– Hình ảnh lò than rực hồng: bừng lên ánh sáng, xua tan bóng tối, sưởi ấm không khí hiu quạnh, lạnh lẽo, vắng vẻ ở ý thơ trên.

– Hình tượng thơ thân thiện, mộc mạc diễn tả chân thực nhịp sống cuối ngày tại miền sơn cước. Qua đó thể hiện tình yêu thương, trân trọng vô bờ của Bác riêng với những người lao động.

– Hình tượng thơ mang tính chất chất chất của yếu tố vận động:

– Thời gian từ chiều tối cho tới tối hẳn

– Cánh chim bay, chòm mây trôi để rồi cũng quy tụ về phía tương lai về ánh sáng.

– Lòng người đi từ chỗ lạnh giá, cô quạnh đến mức ấm nóng, say mê, rạo rực, vui tươi, hồ hởi.

– Nhãn tự “hồng” khép lại bài thơ có sức lay động, phủ rộng đến toàn bộ ý thơ:

– Ngọn lửa hồng phủ rộng, lấn át bóng đêm; xua đi khoảnh khắc lạnh lẽo buốt giá trong cõi lòng con người. Ngọn lửa ấy thổi bùng lên bao khát vọng, ý chí và quyết tâm người chiến sỹ cách mạng giữa cảnh ngục tù đọa đầy.

– Hai câu thơ đã tô vẽ dáng dấp con người. Con người hiện lên kì vĩ, làm chủ không khí, thời hạn, xua đi sự đơn độc, vắng vẻ của vạn vật thiên nhiên. Bên cạnh đó, ýthơ còn thể hiện sức sống mãnh liệt và khát khao lớn lao của người thi nhân.

c) Kết bài:

Khái quát rực rỡ nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp: sử dụng từ hán ngữ; bút pháp ước lệ tượng trưng: lấy mây điểm trăng; lấy động tả tĩnh, lấy cảnh vật để khắc tạc thời hạn, nhấn nhá nỗi niềm con người; nét cổ xưa xen lẫn tân tiến… Khái quát giá trị nội dung: Bức tranh vạn vật thiên nhiên bát ngát, to lớn nhưng vắng vẻ, cô quạnh. Hình tượng con người với sức sống mãnh liệt, ung dung, tự tại giữa gông cùm, xiềng xích.

Xem thêm: Dàn ý phân tích bài thơ Chiều tối

Phân tích Chiều tối – Mẫu 1

Hồ Chí Minh là một tên thường gọi mà toàn bộ con dân Việt Nam đều ghi tạc trong tim với một lòng yêu quý, kính trọng vô bờ bến. Trong quy trình tìm lại tự do cho dân tộc bản địa, Bác đã phải chịu thật nhiều khổ cực, gian khó, đã thật nhiều lần bị tóm gọn giam, chuyển từ nhà tù này sang nhà tù khác, bị đánh đập, tra tấn dã man. Tuy nhiên, trong tình hình trở ngại vất vả ấy, ở Người vẫn ánh lên một tinh thần sáng sủa, một niềm tin vào một trong những ngày mai tươi sáng. Bài thơ “Chiều tối” nằm trong tập thơ “Nhật kí trong tù” đã thể hiện được phần nào tinh thần ấy của Người. Bài thơ chỉ đơn thuần và giản dị là tả lại cảnh nơi thôn dã vào một trong những buổi chiều tối, thế nhưng chứa đựng trong số đó là một ước mơ tự do cho bản thân mình, ước mơ được quay trở lại quê nhà để tiếp tục thiên chức của tớ.

Bài thơ được sáng tác khi Bác bị giải từ nhà lao Tĩnh Tây đến nhà lao Thiên Bảo. Bức tranh chiều tối được nhìn qua cặp mắt của người tù tay đeo gông chân vướng xiềng:

“Quyện điểu quy lâm tầm túc thụCô vân mạn mạn độ thiên không.”

Dịch thơ:

“Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ,Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không.”

Buổi chiều thường là lúc đoàn viên, nhưng cũng là lúc con người ta thấy vô cùng đơn độc nếu không còn một chốn để về. Cánh chim mỏi sau một ngày kiếm ăn đã và đang bay về tổ của tớ. Trên không trung chỉ từ lững lờ một chòm mây. Giữa vạn vật thiên nhiên bát ngát hùng vĩ, con người và cảnh vật đều như tạm ngưng, chỉ có chòm mây ấy vẫn nhẹ nhàng trôi, càng làm nổi trội lên sự yên ắng, êm ả của buổi chiều tối nơi rừng núi. Chòm mây ấy cũng như Bác, đang trong tình cảnh tù tội, vẫn phải cô độc bước tiến. Chòm mây đơn độc, lặng lẽ, Bác cũng lặng lẽ, đơn độc. Tuy thế, phải là một người dân có lòng yêu vạn vật thiên nhiên, phải có một tâm thái ung dung, bình tĩnh, sáng sủa, vượt lên mọi gông cùm về thể xác để ngắm vạn vật thiên nhiên, hòa tâm hồn với vạn vật thiên nhiên như vậy. Thân xác mỏi rã rời vì phải đi một ngày dài đường vất vả, nhưng Bác vẫn dõi mắt theo cánh chim về tổ, tầng mây lững lờ trôi lúc chiều về.

Tuy chỉ hai câu thơ bảy chữ, nhưng đã và đang làm cho những người dân đọc tưởng tượng ra được cảnh chiều muộn nơi rừng núi thật mênh mông, âm u, vắng vẻ, quạnh quẽ. Đồng thời, cũng nói lên niềm mong ước quay trở về với quê nhà, ước mong được tự do như đám mây kia.

Trong khung cảnh vạn vật thiên nhiên mênh mông, đượm nét buồn lúc chiều muộn nơi rừng núi, bỗng xuất hiện con người:

“Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc,Bao túc ma hoàn, lô dĩ hồng.”

Dịch thơ:

“Cô em xóm núi xay ngô tối,Xay hết, lò than đã rực hồng.”

Giữa cảnh buồn của vạn vật thiên nhiên như trong thơ cổ, cô sơn nữ hiện lên như một điểm sáng, làm cho toàn bộ bức tranh trở nên sinh động, vui tươi hơn. Đó đó đó là nét cố điển mà tân tiến trong thơ của Hồ Chí Minh. Bức tranh vừa có người, vừa có hoạt động và sinh hoạt giải trí khỏe mạnh mẽ và tự tin của con người trong số đó. Đó đó đó là nét trẻ trung, nét đáng quý của người dân lao động. Cô gái đang miệt mài xay ngô bên lò than rực hồng để sẵn sàng sẵn sàng bữa tối. Ở đây, bản dịch thơ không đảm bảo được nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp của bản chữ Hán. Bác đã tái diễn hai chữ “bao túc” ở cuối câu thứ ba và đầu câu thứ tư, như những vòng xoay tiếp nối đuôi nhau nhau của cô nàng, như sự tuần hoàn của thời hạn, trời đã tối, tối dần. Bức tranh vừa ấm cúng bởi cảnh tượng lao động khỏe mạnh mẽ và tự tin của người thôn nữ lao động, vừa bởi cái ánh hồng của nhà bếp lò. Đó chỉ là một thứ niềm sung sướng bình dị, vậy mà Bác vẫn gạt bỏ hết những đau đớn, mệt mỏi về thân xác để cảm nhận được.

Nhà văn Nam Cao đã viết: “Khi người ta đau chân, người ta không hề tâm trí đâu để nghĩ đến người khác được”, để nói rằng, con người ta thường có Xu thế lo cho những đau khổ của tớ mình. Thế nhưng, ở Bác Hồ – một người lúc nào thì cũng lo nỗi lo của dân tộc bản địa, của giang sơn – vậy mà cũng vẫn luôn quan tâm đến những thứ nhỏ nhặt nhất, bình dị nhất. Đó đó đó là nhân cách cao đẹp của vị lãnh tụ vĩ đại của toàn bộ chúng ta.

Bài thơ “Chiều tối” là một bài thơ tiêu biểu vượt trội cho nét trẻ trung cổ xưa và tân tiến trong thơ Hồ Chí Minh. Bài thơ chỉ đơn thuần và giản dị là tả về phong cảnh vạn vật thiên nhiên và con người nơi xóm núi khi chiều muộn, đồng thời, cũng chứa đựng trong số đó nỗi niềm ước mong được tự do, được sum họp của Người. Đồng thời, ở Bác, toàn bộ chúng ta vẫn luôn thấy ánh lên một vẻ đẹp của tinh thần quên mình, của một trái tim giàu lòng yêu thương luôn biết quan tâm đến những điều bình dị nhất.

Phân tích Chiều tối – Mẫu 2

“Nhật ký trong tù” của Hồ Chí Minh được viết từ 2/8/1942 đến 10/9/1943 khi Người bị cơ quan ban ngành thường trực Tưởng Giới Thạch bắt giam một cách vô cớ, đày đọa khắp những nhà lao tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc. Trong số 133 bài thơ “Nhật ký trong tù” có một số trong những bài ghi lại những thời khắc đáng nhớ trong thời gian ngày: Buổi sớm, Buổi trưa, Quá trưa, Chiều hôm, Chiều tối, Hoàng hôn, Nửa đêm… Mỗi bài là một nỗi niềm trong những tháng ngày “ác mộng”.

“Chiều tối” (Mộ) là bài thất ngôn tứ tuyệt số 31 trong “Nhật ký trong tù”. Bài thơ số 32 là bài “Đêm ngủ ở Long Tuyền”. Vậy, bài “Chiều tối” ghi lại cảnh xóm núi lúc ngày tàn trên con phố từ Thiên Bảo đến Long Tuyền vào tháng 10/1942.

Đây là nguyên tác bài thơ:

“Quyện điểu quy lâm tầm túc thụ,Cô vân mạn mạn độ thiên không,Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc,Bao túc ma hoàn lô dĩ hồng”.

Một cái nhìn man mác, một thoáng ước mơ thầm kín về một mái ấm, một chỗ nghỉ chân…của nhà thơ trên con phố lưu đày khổ ải muôn dặm, được hé lộ qua bài thơ, đọc qua tưởng như chỉ tả cảnh chiều tối nơi xóm núi xa lạ.

Hai câu đầu tả khung trời lúc ngày tàn. Hai nét vẽ “động” cánh chim mỏi mệt (quyện điểu) bay về rừng xa, tìm cây trú ẩn, một áng mây đơn độc, một mình (cô vân) đang lững lờ trôi (mạn mạn). Câu trúc hai câu thơ đăng đối, âm điệu thơ nhẹ, thoáng buồn. Người chiến sỹ bị lưu đày ngước mắt nhìn khung trời, dõi theo cánh chim bay và áng mây trôi nhẹ mà lòng man mác. Rất tinh xảo, nét vẽ ngoại cảnh đã thoáng hiện tâm cảnh. Câu thơ dịch của Nam Trân tuy chưa thể hiện được chữ “cô” trong “cô vân” nhưng khá hay:

“Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủChòm mây trôi nhẹ giữa từng không”.

Hai câu thơ 1, 2 mang vẻ đẹp cổ xưa: tả ít mà gợi nhiều chỉ 2 nét phác họa (chim bay, mây trôi) mà gợi lên cái hồn cảnh vật, ngày tàn, màn đêm buông xuống dần, tạo vật như đang chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi, mệt mỏi. Nghệ thuật lấy điểm vẽ diện, lấy động tả tĩnh được vận dụng sáng tạo. Nhìn chim bay, mây trôi mà cảm thấy khung trời bát ngát hơn, cảnh chiều tối êm ả, yên bình hơn. Cảnh chiều tối ở xóm núi này còn mang tính chất chất ước lệ, nó mở rộng liên tưởng và cảm xúc thẩm mỹ và làm đẹp trong tâm hồn mỗi toàn bộ chúng ta,… nhớ về một cánh chim bay trong “Truyện Kiều”: “Chim hôm thoi thót về rừng”; nhớ đến một cánh chim bay mỏi và hình ảnh người lữ thứ trong chiều sương lạnh nhớ nhà:

“Ngàn mai gió cuốn, chim bay mỏiDặm liễu sương sa, khách bước dồn

(Chiều hôm nhớ nhà)

Trở lại bài “Chiều tối”, áng mây đơn độc một mình đang lơ lửng, trôi nhẹ trên khung trời là hình ảnh ẩn dụ về người lưu đày trên con phố khổ ải xa lắc! Ngôn ngữ thơ hàm súc, biểu cảm, vừa tả cảnh vừa tả tình, thoáng nhẹ mà đầy ấn tượng, dư ba.

Tiếp theo câu cuối 3 – 4 từ cảnh khung trời tác giả nói về môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường con người nơi núi. Thiếu nữ và lò than hồng là TT của bức tranh này:

“Sơn thôn thiếu nữ ma bao túcBao túc ma hoàn lô dĩ hồng”.

Một nét vẽ tươi tắn, bình dị, đáng yêu và dễ thương: Thiếu nữ xóm núi đang xay ngô. Ba chữ “ma bao túc” ở cuối câu ba được lấy lại “bao túc ma hoàn…” ở đầu câu 4, động tác uyển chuyển xay ngô, vừa diễn tả sự hoạt động và sinh hoạt giải trí vòng tròn của cái cối đá xay ngô thủ công. Đức tính cần mẫn của thiếu nữ xóm núi được cảm nhận và trân trọng. Nghệ thuật điệp ngữ liên hoàn đã làm cho thơ liền mạch và có về nhạc điệu. Câu thơ địch: “Cô em xóm núi xay ngô tối”, với 2 chữ cô em đã làm lạc phong thái thơ Hồ Chí Minh; chữ “tối” thêm vào đã làm cho ý thơ lộ, còn đâu nữa ý tại ngôn ngoại trong bài thơ chữ Hán này?

Sự vật như nối liếp theo dòng chảy thời hạn mà xuất hiện: Khi ngô xay xong than đã rực hồng, sáng bừng lên, vô cùng ấm cúng. Khi màn đêm đã bao mịt mùng, lò than đỏ rực lên, cảnh vật ấy thu hút tâm trí người tù hiện giờ đang bị giải đi. Buồn biết bao cảnh nhà bếp lạnh tro tàn! ấm cúng biết bao một ngọn đèn, một nhà bếp hồng trong đêm lạnh. Hình ảnh thiếu nữ xóm núi xay ngô và lò than rực hồng tượng trưng cho một mái ấm đoàn viên mái ấm gia đình, nó đã làm vơi đi bao nỗi đơn độc tĩnh mịch. Hướng về một cảnh sinh hoạt dân dã bình dị: thiếu nữ xay ngô, dõi nhìn nhà bếp lửa, lò than rực hồng, khi chân tay mang nặng xiềng xích, bị giải đi trong chiều tối, Bác đã tìm thấy nơi nương tựa tâm hồn mình. Hình như nỗi đơn độc, một mình, lạnh lẽo bị xua tan. Một thoáng ước mơ thầm kín về một mái ấm mái ấm gia đình đã tới với nhà thơ trên con phố đi đày xa xứ trong màn đêm buông xuống. Cảm hứng thơ dào dạt chất nhân bản. Cái bình dị mà đầy chất thơ. Chất thơ ấy là hồn người và tình người. Hai nét vẽ về thiếu nữ xay ngô và lò than rực hồng là hai nét vẽ bình dị, ấm cúng, khoẻ và tươi tắn, làm thơ Bác có sự hoà hợp giữa sắc tố cổ xưa và chất tân tiến vẻ trung bình dị.

Nhiều bài thơ khác đã cho toàn bộ chúng ta biết trên con phố khổ ải, lưu đày người chiến sỹ cách mạng trong “Nhật ký trong tù” hầu như ít cảm thấy đơn độc, tâm hồn luôn luôn gắn bó với nhịp sống, làm chủ tình hình và sáng sủa yêu đời. Trong cảnh hoàng hôn gió rét căm, vượt lên gian truân. Người xúc động hướng tới một tiếng chuông chùa, một tiếng sáo mục đồng mà mạnh bước:

“Gió sắc tựa gươm mài đá núi,Rét như dùi nhọn chích cành câyChùa xa chuông giục người nhanh bước,Trẻ dẫn trâu về tiếng sáo bay”.

(Nam Trân dịch)

Có lúc trong cảnh bị cùm trói “Thừa cơ rét rệp xông vào đánh” mà Người vẫn “thoát ngục” tìm kiếm được một chút ít nụ cười nâng đỡ tâm hồn mình: “Oanh sớm, mừng nghe hót xóm gần” (Đêm ngủ ở Long Tuyền). Điều này đã cho toàn bộ chúng ta biết, sự sống và tự do là khát vọng của Người. Thiên nhiên và con người hiện hữu trong thơ Bác bằng những nét vẽ đẹp, bình dị, đáng yêu và dễ thương, đó là yếu tố sống mà Bác gắn bó, mến yêu suốt đời.

“Chiều tối” – một bài thơ đáng yêu và dễ thương: sắc tố cổ xưa hàm súc kết phù thích hợp với tính chất tươi tắn, tân tiến, bình dị. Tứ thơ vận động từ cảnh đến tình, từ trong bóng tối đến việc sống, đến ánh sáng và tương lai. Nét vẽ tinh xảo, thể hiện một hồn thơ “bát ngát tình”. Bài thơ thấm đượm một tình yêu mênh mông riêng với tạo vật và con người. Trong đoạ đầy gian truân, tâm hồn Bác vẫn dào dạt sự sống.

Xem thêm: Tổng hợp những kết bài về bài thơ Chiều tối

Phân tích Chiều tối – Mẫu 3

Hồ Chí Minh được quả đât nghe biết không riêng gì có là một vị lãnh tụ kiệt xuất của dân tộc bản địa Việt Nam mà còn được nghe biết như một nhà văn, nhà thơ lớn của thế kỷ XX. Ngoài văn chính luận, người còn để lại cho đời một sự nghiệp thơ ca đáng trân trọng. Trong số đó nổi trội nhất là tập thơ Nhật ký trong tù. Tập thơ này như một cuốn nhật ký bằng thơ ghi lại những phần đường giải lao đầy gian truân vất vả của người tù. Nhưng bằng bản lĩnh thép, tinh thần thép Người đã vượt qua tình hình tù đày để khuynh hướng về ánh sáng. Bài thơ Chiều tối là một trong những sáng tác tiêu biểu vượt trội nhất của tập Nhật ký trong tù:

“Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủChòm mây trôi nhẹ giữa từng khôngCô em xóm núi xay ngô tốiXay hết lò than đã rực hồng”

Tháng 8/1942, Bác Hồ sang Trung Quốc để tranh thủ sự viện trợ của ban hữu quốc tế về cuộc cách mạng ở Việt Nam. Sau mười lăm ngày đi dạo khi vừa tới thị xã Túc Vinh, tỉnh Quảng Tây, Người bị cơ quan ban ngành thường trực Tưởng Giới Thạch bắt giam vô cớ và bị “mười bốn trăng tê tái gông cùm” trong mức time gần ba mươi nhà lao của tỉnh Quảng Tây. Trong thời hạn này Người đã sáng tác tập thơ Nhật ký trong tù gồm 134 bài thơ bằng chữ Hán. Bài thơ “Mộ” (Chiều tối) sẽ là áng thơ tuyệt bút, được Người làm trên đường chuyển lao từ Tĩnh Tây đến Thiên Bảo.

Bài thơ mở đầu bằng bức tranh vạn vật thiên nhiên buổi chiều tà trên đường Bác bị giải lao. Chỉ vài nét chấm phá, hai câu đầu của bài thơ đã để lại một tiểu hoạ về cảnh vạn vật thiên nhiên vùng sơn cước ở thời gian “chiều tối”.

“Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủChòm mây trôi nhẹ giữa từng không”

Thiên nhiên hiện lên với hai nét chấm phá: cánh chim và áng mây mang sắc tố cổ thi rõ ràng. Hai hình ảnh ấy tạo ra bầu không khí khoáng đãng, cao rộng, thể hiện điểm nhìn lên của tác giả “luôn ngẩng cao đầu trong tình hình tù đày”. Buổi chiều ấy dường như ta đã phát hiện đâu đó trong thơ xưa: “Bước tới Đèo Ngang bóng xế tà” hay “Chiều tà bảng lảng bóng hoàng hôn” (Bà Huyện Thanh Quan). Cánh chim và chòm mây vốn là những thi liệu rất quen thuộc trong thơ cổ thường vốn để làm miêu tả cảnh chiều tối như một bút pháp miêu tả thời hạn. Lý Bạch trong bài thơ Độc tọa Kính Đình san đã và đang từng viết:

Chúng điểu cao phi tậnCô vân độc khứ nhàn

(Chim trời bay đi mấtMây lẻ trôi một mình)

Điều mới mẻ ở đấy là nếu như trong thơ cổ, cánh chim thường bay về chốn vô tận vô cùng, vô định, quyến rũ hứng xa xăm, phiêu dạt, chia lìa, mang cái buồn thương u uẩn thì cánh chim trong thơ Bác lại thân thiện yêu thương hơn lúc nào hết. Nó chỉ là cánh chim tìm về tổ ấm sau một ngày dài mỏi mệt kiếm ăn. Cái hay nằm ở vị trí chỗ, nhìn cánh chim bay mà thấy được “quyện điểu”, thấy được trong dáng bay của cánh chim có sự mỏi mệt của nó. Nghĩa là nhà thơ nhìn thấy được sự vận động bên trong của cánh chim kia. Đây đó đó là tình cảm nhân đạo của Hồ Chí Minh. Cái nhìn ấy thể hiện tình cảm nhân ái bát ngát của Người riêng với cảnh vật. Đúng như Tố Hữu đã từng viết “Bác ơi tim Bác mênh thống thế/ Ôm cả non sông mọi kiếp người”. Qua đó ta thấy thêm một nét nghĩa mới: người tù dường như cũng đồng cảm với cánh chim kia, Người như cũng muốn được nghỉ chân sau một ngày đày ải “Năm mươi ba cây số một ngày/ Áo mũ dầm mưa rách nát hết giày”.

Tham khảo: Văn mẫu lớp 6: Đoạn văn về quyền lợi của việc nhìn nhận yếu tố từ nhiều góc nhìn (2 mẫu)

Cùng với “Quyện điểu quy lâm”, là “Cô vân mạn mạn”. Bài thơ dịch khá uyển chuyển, nhưng đã làm mất đi đi vẻ một mình, trôi nổi, lững lờ của đám mây. Người dịch đã bỏ sót chữ “cô” và chưa thể hiện được hết nghĩa của hai từ láy “mạn mạn”. Căn cứ vào phần nguyên âm ta thấy, hình ảnh đám mây đơn độc, một mình đang chầm chậm trôi qua khung trời. Nó không riêng gì có làm cho khung trời thêm cao, thêm khoáng đãng mà còn gợi lên nỗi buồn bâng khuâng của người tù trên đất khách quê người. Nhưng buồn mà không bi lụy, không hiu hắt như trong thơ cổ xưa. Mặc dù câu thơ dịch: “Chòm mây trôi nhẹ giữa từng không” không được sát nghĩa nhưng dù sao cũng thấy cái hay riêng của nó. Chòm mây trôi nhẹ nhàng, nhàn tản như chính tâm hồn người tù chiến sỹ ung dung tự tại, bị giải tù mà như đang thưởng ngoạn cảnh trời chiều và thả tâm hồn thi sĩ chứ không hề là một cảnh tù đày mệt mỏi nữa. Qua đó ta thấy tác giả không hề để lộ cái mệt mỏi, đơn độc của chính mình. Đó đó đó là tinh thần thép vĩ đại của người tù – thi sĩ Hồ Chí Minh.

Nhìn chung, hai câu đầu bài thơ có phảng phất nỗi buồn của lòng người, của tâm trạng người tù nhưng cảnh buồn mà không chút bi lụy. Thạc sĩ Nguyễn Đức Hùng nhận xét rằng “Những buổi chiều như vậy, đâu có thiếu trong văn chương cổ kim; nhưng nếu cảnh ấy qua cái nhìn của một Lý Bạch tiêu diêu, một Khuất Nguyên u uất chắc như đinh sẽ đầy ảm đạm, thê lương. Còn ở đây, nếu không rõ nguồn gốc, nhiều người sẽ lầm tưởng “Mộ” là bài thơ của thời Thịnh Đường”.

Cảnh chiều tà nơi vùng sơn cước có chút hiu hắt vắng lặng gợi lên cái bâng khuâng man mác trong tâm người đọc nhưng sự biến chuyển của hai câu sau nhanh gọn xóa đi cái hiu hắt vốn có của núi rừng. Đó đó đó là lúc mà hai con mắt yêu thương và trái tim nhân ái bát ngát của Người phát hiện vẻ đẹp của con người lao động:

“Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc,Bao túc ma hoàn lô dĩ hồng”

Sinh thời Hồ Chí Minh chỉ có một ao ước lớn: “Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc là làm thế nào khiến cho việt nam được trọn vẹn độc lập, dân ta được trọn vẹn tự do, đồng bào ai cũng luôn có thể có cơm ăn áo mặc, ai cũng khá được học tập”. Nghĩa là ao ước của Người luôn khuynh hướng về nhân dân, nhân dân ở đây không riêng gì có hiểu là dân tộc bản địa Việt Nam ta mà còn là một nhân dân cần lao trên toàn thế giới. Đó đó đó là tinh thần nhân đạo cao quý của Quốc tế cộng sản.

Câu thơ nguyên bản “Sơn thôn thiếu nữ” dịch là “Cô em xóm núi” đứng trên bình diện nghĩa của từ thì không còn gì sai. Nhưng câu thơ dịch đang không thể hiện được cái nhìn trân trọng của nhân vật trữ tình riêng với con người; giọng điệu trang trọng của câu thơ nguyên tác không hiện hữu trong lời thơ dịch. Người phụ nữ đã nhiều lần xuất hiện trong thơ chữ Hán, nhưng phần lớn họ đều thuộc giới thượng lưu hoặc chí ít cũng thân thiện với giới thượng lưu. Phần lớn người phụ nữ trong cổ thi đều mang nỗi buồn thương man mác vì trận chiến tranh sinh ly tử biệt hay lỡ dở tình duyên, Vương Xương Linh đời Đường từng viết Khuê oán:

“Khuê trung thiếu phụ bất tri sầu,Xuân nhật ngưng trang thượng thúy lâu.Hốt kiến mạch đầu dương liễu sắc,Hối giao phu tế mịch phong hầu.”

Dịch thơ

“Cô gái phòng the chửa biết sầuNgày xuân trang điểm dạo lên lầuĐầu đường chợt thấy tơ xanh liễuHối để chồng đi tìm tước hầu.”

Cái mới ở đấy là cũng viết về hình ảnh người phụ nữ nhưng thơ Bác lại viết về người dân lao động với cái nhìn trân trọng yêu thương mang nụ cười của tấm lòng nhân đạo. Hai chữ “thiếu nữ” gợi lên vẻ tươi tắn, tươi tắn của cô nàng cùng với hoạt động và sinh hoạt giải trí xay ngô đã làm hiện lên vẻ đẹp khỏe mạnh, uyển chuyển trong lao động. Hình ảnh này đã làm xôn xao cả buổi chiều cô quạnh mang lại cho bức tranh thơ sức sống và nụ cười phủ rộng. Có lẽ cũng chính vì vậy mà có một nhà phê bình nào đó từng nhận xét rằng “Không rõ trước Hồ Chí Minh đã có một “sơn thôn thiếu nữ” thực sự là người lao động nhảy vào toàn thế giới của nàng thơ hay chưa? Chỉ biết rằng việc đặt hình ảnh “sơn thôn thiếu nữ”ở vị trí TT của bức tranh phong cảnh chiều tối đã làm cho bức tranh vạn vật thiên nhiên trở thành bức tranh về môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường con người. Sự quy đổi ấy thể hiện một khuynh hướng vận động của hình tượng thơ và quan điểm nhân sinh của Bác. Trong bất kể tình hình nào, Hồ Chí Minh cũng gắn bó với môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường con người nơi trần thế nhất là môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường nhân dân lao động”.

Tính tân tiến ở đây nữa đó đó là nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp biểu lộ. Tài hoa của Người là ở đoạn tả cảnh vạn vật thiên nhiên, tả cảnh chiều tối mà không phải dùng đến một tính từ chỉ thời hạn nào. Cả bài thơ không hề có chữ tối nào cả mà người đọc vẫn nhận ra chữ tối. Người dùng ánh lửa đỏ để thể hiện thời hạn (trời có tối mới nhìn thấy lò than rực hồng). Hơn nữa, người đọc còn cảm nhận được bước tiến của thời hạn từ chiều đến tối. Cô gái xay ngô từ khi trời còn ánh sáng; xay xong thì trời đã tối. Điệp ngữ liên hoàn (điệp ngữ vòng) “ma bao túc – bao túc ma hoàn” đã cho ta cảm nhận được thời hạn đang vận động đang xoay theo từng vòng xoay của cối xay ngô. Phải chăng Hồ Chí Minh đã có một phát hiện mới trong bút pháp tả thời hạn. Rõ ràng, trong cả những lúc tả cảnh chiều tối, thơ Hồ Chí Minh vẫn vẫn đang còn sự vận động từ bóng tối ra ánh sáng. Vòng quay của chiếc cối chấm hết, việc làm kết thúc (bao túc ma hoàn) thì lò than cũng vừa đỏ (lô dĩ hồng), ánh lửa đỏ ấm nồng xuất hiện thật bất thần, tỏa sáng vào đêm tối xua tan đi cái lạnh lẽo hiu hắt của núi rừng. Đó cũng là lúc mà cô nàng kia được quây quần bên mâm cơm ấm cúng của mái ấm gia đình.

Chữ “hồng” nằm ở vị trí cuối bài thơ nhưng có một vị trí đặc biệt quan trọng. Trong nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp Đường thi, chữ hồng sẽ là nhãn tự là con mắt thần. Nó tạo ra cái thần thái đặc biệt quan trọng cho bài thơ. Hoàng Trung Thông nhận xét rằng: Với một chữ “hồng”, Bác đã làm sáng rực lên toàn bộ bài thơ, đã làm mất đi đi sự mệt mỏi, sự uể oải, sự vội vã, sự nặng nhọc đã trình làng trong ba câu đầu, đã làm sáng rực lên khuôn mặt của cô em sau khoản thời hạn xay xong ngô tối. Chữ “hồng” trong nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp thơ đường người ta gọi là “con mắt thơ” (Thi nhãn hoặc là nhãn tự, chữ mắt) nó sáng bùng lên, nó căn lại, chỉ một chữ thôi với hai mươi bảy chữ khác đứng vị trí số 1 nặng đến mấy đi chăng nữa. Với chữ “hồng” đó có ai còn cảm hứng nặng nề, mệt mỏi, nhọc nhằn nữa đâu, mà chỉ thấy red color đã nhuốm lên cả bóng đêm, cả thân hình, cả lao động của cô nàng đáng yêu và dễ thương kia. Đó là red color tình cảm Bác.

Như vậy chữ “hồng” rất xứng danh là “ông thánh thứ hai mươi tám” của bài thơ. Ánh hồng ấy không riêng gì có tỏa ra từ chiếc nhà bếp lửa bình dị của một “sơn thôn thiếu nữ” mà hầu hết được tỏa ra từ tấm lòng nhân ái, tinh thần sáng sủa của Hồ Chí Minh. Về nét nghĩa khác, chữ “hồng” còn là một biểu lộ của cuộc vận động từ bóng tối ra ánh sáng. Thơ Hồ Chí Minh lúc nào thì cũng vậy, luôn khuynh hướng về ánh sáng. Trong bài thơ Tảo giải, chữ “hồng” ấy đã và đang từng xuất hiện:

“Phương Đông white color chuyển sang hồngBóng tối đêm tàn sớm sạch không”

Chữ “hồng” ấy với chữ “hồng” trong Chiều tối có cùng một nét nghĩa là chỉ ánh sáng, chỉ nụ cười, sự sáng sủa của người tù. Con đường cách mạng Việt Nam cũng vậy đi từ trong đêm trường nô lệ, đi trong chông gai để đến với con phố vinh quang.

“Đầu tường sớm sớm vầng dương mọc,Chiếu cửa nhà lao, cửa vẫn cài;Trong ngục giờ đây còn tối mịt,Ánh hồng trước mặt đã bừng soi.”

(Trích Nhật ký trong tù)

Thành công của bài thơ đó đó là yếu tố cổ xưa kết phù thích hợp với tân tiến, giữa tâm hồn thi sĩ và tinh thần thép của người tù cách mạng. Bài thơ đã làm người đọc xúc động trước tình cảm nhân ái bát ngát của người tù chiến sỹ cộng sản Hồ Chí Minh dù trong tình hình tù đày nơi đất khách quê người nhưng Người vẫn vượt lên trên toàn bộ mọi sự khổ đau, đọa đày về thể xác để lấy tới cho những người dân đọc những vần thơ tuyệt bút. Qua bài thơ ta càng hiểu, càng yêu hơn lãnh tụ Hồ Chí Minh của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Xin được mượn bốn câu thơ của nhà thơ Tố Hữu thay cho lời kết:

“Lại thương nỗi đọa đày thân BácMười bốn trăng tê tái gông cùmÔi chân yếu, mắt mờ tóc bạcMà thơ bay cánh hạc ung dung”

Xem thêm: Tổng hợp những mở bài về bài thơ Chiều tối 

Phân tích Chiều tối – Mẫu 4

Bác Hồ khi xưa đã từng nói rằng: “Làm thơ ta vốn không ham/ Nhưng mà trong ngục biết làm chi đây/ Ngày dài ngâm ngợi cho khuây/ Vừa ngâm vừa đợi đến ngày tự do”. Trong lời giãi bày bác vốn không ham làm thơ, nhưng khoảng chừng thời hạn trong ngục làm thơ ngâm ngợi để vơi đi nỗi buồn, đồng thời làm thơ cũng là để thể hiện ý chí sắt đá của người chiến sỹ cách mạng. Trong tập Nhật kí trong tù ta không thể không nhớ đến bài thơ Chiều tối, tác phẩm được sáng tác khi bác chuyển từ nhà lao Tĩnh Tây đến nhà lao Thiên Bảo. Bài thơ đã làm bật lên tinh thần kiên cường của người tù cách mạng.

Mở đầu tác phẩm mở ra khung cảnh, bức tranh vạn vật thiên nhiên chiều tối:

Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủChòm mây trôi nhẹ giữa tầng không

Bức tranh chiều tối được gợi lên từ hai hình ảnh: cánh chim, chòm mây. Cánh chim vốn là thi liệu quen thuộc trong thơ xưa như: “Ngàn mai gió cuốn chim bay mỏi” (Bà Huyện Thanh Quan) hay “Chim hôm thoi thót về rừng” (Nguyễn Du). Những cánh chim thường gợi về nỗi đơn độc, gợi ý, gợi nhớ về một quãng thời hạn nào đó. Còn cánh chim trong thơ bác lại xuất hiện trọn vẹn khác, sau một ngày kiếm ăn mệt mỏi, chúng trở về tìm chốn nghỉ ngơi. Chúng bay đi có mục tiêu, phương hướng, không hề vô định như trong thơ cổ. Cánh chim ấy gợi liên tưởng về sự việc tương phản với tình hình của bác. Chòm mây trên trời đơn độc, lững lờ trôi giữa không khí mênh mông, cái cô độc của chòm mây cũng như chính vì sự đơn độc, một mình của Bác. Bức tranh vạn vật thiên nhiên không hề tạm ngưng ở miêu tả hình thức bề ngoài mà nó còn là một bề sâu của tâm cảnh, ta thấy được tình yêu vạn vật thiên nhiên của người tù. Bằng những quan sát rất là tinh xảo Bác đã tóm gọn được cái thần, cái hồn của cảnh vật, một không khí chiều mơ màng, thanh thản. Không chỉ vậy ta còn thấy được nỗi đơn độc, mệt mỏi của người tù nhân, khi phải trải qua một hành trình dài dài, di tán từ nhà lao này đến nhà lao khác. Nhưng đằng sau nỗi đơn độc ấy còn là một một bản lĩnh kiên cường, sắt đá của người chiến sỹ.

Bức tranh của Bác không tạm ngưng ở đó, từ không khí của vạn vật thiên nhiên, người tù di tán điểm nhìn để thấy hơi thở của môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường sinh hoạt bình dị, đời thường mà vô cùng ấm cúng:

Cô em xóm núi xay ngô tốiXay hết, lò than đã rực hồng.

Đến đây con người đang trở thành TT của bức tranh. Hiển hiện trong khung cảnh sinh hoạt là người thiếu nữ xóm núi đang xay ngô. Hình ảnh chân thực, bình dị và vô cùng đời thường nhưng lại lấp lánh lung linh tỏa sáng. Đó là ánh sáng của tuổi trẻ, của sức sống hừng hực nơi người con gái; ánh sáng tỏa ra từ việc làm lao động bình dị; đồng thời còn là một vẻ đẹp của quan hệ giữa con người và vạn vật thiên nhiên: con người là TT, là chủ thể của vũ trụ. Trước vạn vật thiên nhiên bát ngát con người không biến thành lu mờ mà được làm rõ nổi trội hơn.

Câu thơ cuối là yếu tố phối hợp hòa giải và hợp lý giữa nét vẽ cổ xưa và nét vẽ lãng mạn. Tính cổ xưa được thể hiện ở bút pháp dùng ánh sáng để nói bóng tối. Hình ảnh lò than rực hồng, tỏa rạng một khoảng chừng trống gian đã tái hiện thành công xuất sắc bóng tối bao trùm xung quanh đây. Nhưng đồng thời này cũng là câu thơ rất là tân tiến. Chữ hồng là nhãn tự của bài thơ, làm bừng sáng cả không khí tăm tối đang bao trùm. “Hồng” thể hiện sự vận động theo phía từ chiều đến tối, từ lạnh lẽo đến ấm cúng (ấm của yếu tố sống, của sinh hoạt lao động con người), từ sự đơn độc đến sum họp và từ nỗi buồn đến nụ cười. Đây là yếu tố vận động từ bóng tối ra ánh sáng thể hiện niềm tin, sáng sủa vào tương lai tương sáng của người chiến sỹ cách mạng.

Bài thơ sử dụng thể thơ thất ngôn tứ tuyệt, ngôn từ cô đọng, hàm súc. Bút pháp gợi tả vạn vật thiên nhiên giản dị, tự nhiên mà vô cùng chân thực. Có sự xen kẽ, hòa quyện một cách thuần thục giữa sắc tố cổ xưa và tân tiến.

Chiều tối đã khắc họa thành công xuất sắc bức tranh vạn vật thiên nhiên và bức tranh môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường của con người nơi núi rừng hoang dã. Đằng sau bức tranh ấy là vẻ đẹp tâm hồn của Hồ Chí Minh: luôn mang trong mình tinh thần sáng sủa, tin tưởng dù gặp trở ngại vất vả vẫn luôn tin rằng ánh sáng đang đợi dân tộc bản địa, giang sơn nơi cuối con phố.

Phân tích Chiều tối – Mẫu 5

quản trị Hồ Chí Minh là một nhà cách mạng, một người chiến sỹ quốc tế luôn mang trong mình tình yêu quê nhà giang sơn và khát khao giải phóng dân tộc bản địa. Cả cuộc sống Bác dành riêng cho việc nghiệp cách mạng không dừng lại ở đó Bác còn là một một nhà văn hóa truyền thống lớn có nhiều góp phần trong nghành nghề văn chương. Cảm hứng thi sĩ đến bất thần với những người chiến sỹ cộng sản mặc dầu khi bị giam bắt, tù đày nhưng không thể giam giữ được tâm hồn của Người. Bài thơ “Chiều tối” là tác phẩm được sáng tác khi Bác bị cơ quan ban ngành thường trực Tưởng Giới Thạch bắt giam vô cớ nhưng vẫn thể hiện tình yêu vạn vật thiên nhiên, con người và tinh thần sáng sủa, có niềm tin vào tương lai tươi sáng của Hồ Chí Minh.

Vào tháng 8 năm 1942 Bác sang Trung Quốc để tranh thủ sự ủng hộ quốc tế, sau nửa tháng đi dạo đến Túc Vinh tỉnh Quảng Tây và bị cơ quan ban ngành thường trực Tưởng Giới Thạch bắt giam trong suốt mười ba tháng, những tháng ngày bị tù đày ấy Bác đã sáng tác tập thơ “Nhật kí trong tù” bằng chữ Hán với số lượng 134 bài. Trong số đó bài thơ “Chiều tối” là bài số 31 khi Người bị thiên chuyển từ nhà lao Tĩnh Tây sang nhà lao Thiên Bảo năm 1942. Trong khoảnh khắc chiều tà mênh mông cùng với tâm hồn thi nhân đã tạo cảm hứng để người tù sáng tác gửi gắm vào thơ ca tâm trạng, tình cảm của tớ. Nổi lên trong bài thơ là hình ảnh vạn vật thiên nhiên và con người lao động nơi đất khách quê người.

“Chiều tối” được viết bằng chữ Hán theo thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật. Hai câu thơ đầu Bác đặc tả cảnh vạn vật thiên nhiên núi rừng với hai hình ảnh tiêu biểu vượt trội cánh chim mỏi mệt và đám mây đơn độc:

“Quyện điểu quy lâm tầm túc thụCô vân mạn mạn độ thiên không”

Dịch:

Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủChòm mây trôi nhẹ giữa tầng không

Với bút pháp chấm phá điểm nhãn, ước lệ tượng trưng mang đậm màu cổ xưa của thi pháp phương Đông Bác đã khắc họa hình ảnh cánh chim mỏi mệt đang bay tìm chốn ngủ. Đó là rõ ràng gợi không khí mênh mông, gợi ý niệm thời hạn buổi chiều đã về. Trong thơ ca nhiều lần ta có phát hiện hình ảnh cánh chim ấy là “Truyện Kiều” của Nguyễn Du có viết: “Chim hôm thoi thót về rừng” hay của bà Huyện Thanh Quan: “Ngàn mai gió cuốn chim bay mỏi” rồi trong “Tràng Giang” của Huy Cận là hình ảnh “Chim nghiêng cánh nhỏ bóng chiều xa”. Từ “quyện” trong câu thơ mang nghĩa mỏi mệt chỉ tâm thế tồn tại của con người, là định ngữ cho danh từ “điểu”, được vốn để làm đặc tả cho hình ảnh cánh chim. Cánh chim ở đây không riêng gì có được Bác quan sát trong sự vận động mà còn được cảm nhận từ bên trong là “Chim mỏi”. Nhà thơ đã dùng cái hữu hạn của cánh chim để nói cái vô hạn của khung trời. Trong khoảng chừng trời mênh mông ấy chỉ có cánh chim nhỏ nhoi bay với đôi cánh mệt mỏi. Bác đã sử dụng bút pháp tả cảnh ngụ tình, tả hoạt động và sinh hoạt giải trí của tự nhiên để gợi thân phận, tâm trạng của tớ. Ở đây vừa có sự trái chiều vừa khởi sắc tương đương. Đối lập là nếu con chim bị lạc đàn, bay mỏi sau một ngày kiếm ăn vất vả nhưng vẫn tự do tự do vào rừng tìm chốn ngủ còn nhà thơ vẫn bị kìm kẹp, giam giữ. Tương đồng tâm trạng giữa người tù và cánh chim chiều. Phải chăng sau một ngày đi đường dài cổ đeo gông chân vướng xiềng Bác đã thấm mệt nên nhìn cánh chim bay Bác cũng cảm nhận được điều đó, Bác cũng muốn được nghỉ ngơi sau ngày tù dài lê bước “Năm mươi ba cây số một ngày/Áo mũ dầm mưa rách nát hết giày”. Cội nguồn của yếu tố đồng điệu ấy là tình yêu vô bờ mà Bác dành riêng cho việc sống của vạn vật.

Không chỉ vậy Người còn quan sát thấy hình ảnh đám mây trôi chầm chậm trên nền trời mênh mông, bát ngát gợi ý niệm lữ thứ, đơn độc. Đây cũng là một thi liệu rất quen thuộc trong thơ xưa. Thôi Hiệu đã từng viết: “Bạch vân thiên tải không du du” (Ngàn năm mây trắng giờ đây còn bay) hay đó là đám mây xanh ngắt trong thơ Nguyễn Khuyến với câu “Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt”. Tuy nhiên mây trong thơ Bác không gợi sự vĩnh viễn mà mang tâm trạng đơn độc, một mình của người khách do dự không biết tương lai sẽ đi đâu về đâu nhưng trong bản dịch chưa thực sự lột tả được ý nghĩa của từ “cô”. Chỉ với vài nét đặc tả, chấm phá lấy linh hồn của vạn vật thiên nhiên mà vẽ nên một bức tranh buổi chiều tối ảm đạm, yên ả. Cánh chim và đám mây đã từng xuất hiện trong thơ Lý Bạch: “Chúng điểu cao phi tận/ Cô vân độc khứ nhàn”. Đó là nét cổ xưa mà Hồ Chí Minh thừa kế tinh hoa văn hóa truyền thống quả đât thể hiện ước muốn được tự do, được nghỉ ngơi như cánh chim, như đám mây trên trời cao.

Trong hai câu thơ đầu chỉ đặc tả cảnh vạn vật thiên nhiên nhưng ẩn đằng sau lớp ngôn từ đó là tư thế và tâm hồn của thi nhân. Ta không thấy có chân dung của người tù khổ ải mà chỉ thấy phong thái ung dung, thanh nhã của thi nhân mặc khách dù chân vướng xiềng lê từng bước trên lối đi, cảnh chiều mênh mông rợn ngợp nhưng tâm hồn Bác vẫn khuynh hướng về vạn vật thiên nhiên, quát sát từng rõ ràng vận động của cảnh vật. Nếu không phải là một tình nhân vạn vật thiên nhiên tha thiết, một con người dân có nghị lực phi thường, bản lĩnh kiên cường vượt lên trên tình hình làm thế nào đã có được sự tự do về tinh thần. Nhà lao, xiềng xích trọn vẹn có thể giam giữ thân thể Bác chứ không thể trói buộc được tâm hồn thi nhân.

Trên nền cảnh của vạn vật thiên nhiên hình ảnh con người bỗng hiện lên trong thơ Bác. Con người ở đấy là thiếu nữ đang lao động giữa chốn núi rừng mênh mông như một điểm sáng làm cho bức tranh đời sống trở nên có hồn có thần sắc vui tươi hơn:

“Sơn thôn thiếu nữ ma bao túcBao túc ma hoàn, lô dĩ hồng”

(Cô em xóm núi xay ngô tốiXay hết lò than đã rực hồng)

Hình ảnh con người và môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường được tiếp nối đuôi nhau hiện lên qua hai câu thơ. Thiếu nữ ở đấy là người con gái (bé gái) trong lứa tuổi dưới thanh nữ chứ không phải như bao bài phân tích khác là cô nàng. Hình ảnh bé gái đang xay ngô trong đêm tối là để hô ứng với cánh chim đơn độc, một mình phía trên cô độc trái chiều với cối xay. Ngòi bút của Bác hướng tới sự vận động của con người. Đây là một nét tân tiến, mới mẻ trong thơ Hồ Chí Minh. Thiếu nữ miền sơn cước toát giữa núi rừng mênh mông không những không biến thành hòa tan với vạn vật thiên nhiên mà nổi trội chói lòa trong không khí ấy. Không in như những bài phân tích khác tôi nhận thấy qua cấu trúc liên miên đối ở những từ “ma bao túc” câu trên và “bao túc ma hoàn” câu dưới đã cho toàn bộ chúng ta biết con người ở đây đang phải lao động vất vả, nặng nề, triền miên, kéo dãn trong đêm. Trong mạch vận động của của thời hạn ở nguyên tác không hề nhắc tới chữ “tối” tuy nhiên với bản dịch thơ người dịch cho thêm vào làm mất đi đi sự thú vị của ý thơ, làm cho câu thơ mất đi nét trẻ trung của ý tại ngôn ngoại không cần nhắc tới nhưng vẫn hiện ra là một đêm tối bao trùm. Trong câu thơ “Bao túc ma hoàn lô dĩ hồng” theo tôi đó là yếu tố tiếp nối đuôi nhau việc làm, kết thúc một việc làm lại mở ra một việc làm mới, nhà thơ đã dùng hình ảnh nhà bếp lửa được đốt lên để nói sự vận động của thời hạn. Từ xưa nay hầu hết mọi người đều hiểu theo nghĩa là hồng tính từ, làm sáng rực lên hình ảnh con người trong đêm nhưng theo nguyên tác chữ Hán đó hồng của động từ mang ý nghĩa hành vi là đốt để riêng với từ “ma” (xay). Đây là hiện tượng kỳ lạ đồng âm trong tiếng Hán, nếu không thận trọng tìm hiểu sẽ làm cho mọi người nhầm lẫn với ý nghĩa khác. Qua hình ảnh con người trong đêm đã cho toàn bộ chúng ta biết môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường nơi đây cơ cực, trở ngại vất vả làm cho tác giả đồng cảm, đồng điệu. Bác đã dùng vòng xoay của cối xay để nói lên tâm trạng nặng nề của tớ, dùng hình ảnh bé gái để nói lên cảm nhận môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường. Nam Cao đã từng viết: “Khi người ta đau chân, người ta không hề tâm trí đâu để nghĩ đến người khác” nhưng riêng với Hồ Chí Minh thì đi ngược lại với điều này. Bác là một con người dân có tấm lòng thương yêu đồng loại đến vô cùng không riêng gì có là riêng với nhân dân Việt Nam mà còn là một biết bao những con người cơ cực trên hành tinh này. Đúng như Tố Hữu đã từng viết: “Bác ơi tim Bác mênh mông thế/ Ôm cả non sông mọi kiếp người”.

Bài thơ là thành công xuất sắc của nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp phối hợp hòa giải và hợp lý giữa bút pháp cổ xưa và sự cải cách tân tiến trong ý thơ. Đặc biệt là chữ “hồng” ở cuối bài thơ sẽ là nhãn tự, là con mắt thần của tác phẩm mang ý nghĩa thâm thúy được Hoàng Trung Thông nhận xét rằng: “Với một chữ “hồng”, Bác đã làm sáng rực lên toàn bộ bài thơ, đã làm mất đi đi sự mệt mỏi, sự uể oải, sự vội vã, sự nặng nhọc đã trình làng trong ba câu đầu, đã làm sáng rực lên khuôn mặt của cô em sau khoản thời hạn xay xong ngô tối”. Đồng thời chữ “hồng” ấy cũng thể hiện cho niềm tin, kỳ vọng của Bác vào một trong những tương lai tươi sáng ở ngày mai, đó là yếu tố đáng quý, đáng trân trọng. Dù ở trong tình hình ngục từ nhưng con người ấy không lúc nào chịu khuất phục trước tình hình, số phận. Trong thơ Hồ Chí Minh luôn có sự vận động từ bóng tối ra ánh sáng, từ hồng được xuất hiện thật nhiều lần như trong bài “Tảo giải” hiện lên: “Phương Đông white color chuyển sang hồng/ Bóng tối đêm tàn sớm sạch không” hay có câu Bác viết: “Trong ngục giờ đây còn tối mịt/ Ánh hồng trước mặt đã bừng soi” đó là yếu tố sáng sủa, niềm tin của Bác vào con phố cách mạng nước nhà, vào môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường tốt đẹp hơn ở tương lai.

Như vậy chỉ với 28 câu thơ thất ngôn tứ tuyệt được phối hợp hòa giải và hợp lý giữa chất cổ xưa và tân tiến, giữa tâm hồn thi sĩ với trái tim thép người chiến sỹ, bài thơ đã làm xúc động người đọc trước tinh thần sáng sủa, yêu đời, yêu tha thiết môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường và sự cảm thông, thương yêu con người của vị cha già dân tộc bản địa. Con người Bác là tấm gương sáng khiến cho biết thêm thêm bao thế hệ đồng bào Việt Nam học tập và tuân theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh.

Phân tích bài Chiều tối – Mẫu 6

Theo Nhật ký trong tù, trên đường chuyển lao từ nhà ngục Tĩnh Tây đến nhà ngục Thiên Bảo, Bác làm năm bài thơ mà Chiều tối là bài thứ ba trong chùm thơ đó. Như tên thường gọi, bài thơ là bức tranh vẽ cảnh hoàng hôn.

Chiều tối này sẽ không còn in như bất kỳ chiều tối nào. Đây là cảnh chiều tối qua hai con mắt của người tù Hồ Chí Minh “tay bị trói, cổ đeo xích” hiện giờ đang bị lính áp giải ngang qua một vùng sơn dã. Ngày đang không còn mà người tù vẫn phải cất bước. Nhà giam mới còn xa, nỗi vất vả còn nhiều. Bài thơ hình thành trong tình hình nghiệt ngã ấy:

Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ,Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không.

(Quyện điểu quy lâm tầm túc thụ,Cô vân mạn mạn độ thiên không.)

Chim bay về tổ là hình tượng được vốn để làm diễn tả cảnh hoàng hôn thường thấy trong thơ cổ xưa, nhưng cánh chim ở đây không riêng gì có là một nét vẽ thường thì. Hình như lúc chiều tối người tù ngước mắt nhìn lên khung trời, chợt thấy cánh chim mỏi mệt đang cố bay về tổ ấm và chòm mây chầm chậm trôi ngang sống lưng trời. Cái nhìn của nhà thơ không đơn thuần là cái nhìn thưởng thức mà còn gửi vào đó sự lưu luyến, trìu mến của một tấm lòng yêu thương vô hạn. Cánh chim nhỏ bé kia như có linh hồn, có đời sống riêng tư. Cả ngày kiếm ăn vất vả, chiều tối nó mệt mỏi trở về rừng tìm nơi trú ngụ để sớm mai lại bay đi. Người tù cũng mỏi mệt sau một ngày vất vả lê bước đường trường. Có sự hòa hợp, cảm thông giữa tâm hồn nhà thơ với cảnh vật vạn vật thiên nhiên. Cội nguồn của yếu tố cảm thông ấy đó đó là tình yêu thương sâu xa của Bác dành riêng cho mọi sự sống trên đời.

Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không. Nguyên văn chữ Hán đẹp như một câu thơ Đường: Cô vân mạn mạn độ thiên không. Chòm mây này sẽ không còn còn sắc thái phong lưu, nhàn tản, gợi nên sự cô độc thanh cao như trong thơ cổ: Ngàn năm mây trắng giờ đây còn bay (Hoàng Hạc lâu – Thôi Hiệu) mà nó chỉ đơn thuần và giản dị là chòm mây lãng đãng trôi trên nền trời lúc bóng chiều đang sẫm lại, tô thêm vẻ mênh mông, êm ả của buổi chiều tối nơi rừng núi. Phải có một tâm hồn ung dung, thư thái thì người tù mới trọn vẹn có thể tạm quên sự đau đớn của thể xác để dõi theo một cánh chim, một chòm mây giữa khung trời lúc hoàng hôn như vậy.

Chòm mây ấy khiến không khí trở nên vô tận và thời hạn như ngừng trôi. Hơn thế, chòm mây cũng như đang mang tâm trạng của con người. Nó đơn độc và lặng lẽ, chứa đựng nỗi buồn trong cảnh chia lìa: cánh chim mải miết bay về rừng xanh, còn chòm mây trôi nhẹ như muốn ở lại giữa tầng không bát ngát.

Cảnh chiều tối nơi sơn dã là như vậy. Cánh chim nhỏ nhoi, chòm mây cô độc. Chim bay, mây trôi. Bầu trời bát ngát không số lượng giới hạn. Người xưa cho đó là cách lấy điểm tả diện, lấy động tả tĩnh, rất tinh vi. Tuy bài thơ không tả sắc tố, âm thanh mà người đọc vẫn cảm thấy khung cảnh rừng núi lúc chiều tối thật âm u, hiu quạnh. Hai câu thơ thấm thía nỗi buồn vì cảnh buồn và người buồn, vì cánh chim bay về tổ gợi niềm ước mong sum họp, chòm mây đơn độc lơ lửng trên không trung gợi thân phận lênh đênh trôi dạt nơi đất khách quê người, vì không biết tới lúc nào người tù mới được tự do như cánh chim và chòm mây kia?!

Tuy vậy, hai câu thơ trên cũng thể hiện bản lĩnh kiên cường của người tù thi sĩ, chính bới nếu không còn ý chí, nghị lực, không còn phong thái ung dung tự chủ và sự tự do trọn vẹn về tinh thần thì không thể viết những câu thơ về vạn vật thiên nhiên thâm thúy và tinh xảo như vậy trong tình hình khắc nghiệt của thân phận tù đày.

Đến hai câu thơ cuối, bức tranh chiều tối bỗng có những nét chấm phá bất thần: Giữa rừng núi, âm u, một lò lửa bỗng rực hồng, soi sáng hình ảnh thiếu nữ đang sẵn sàng sẵn sàng bữa tối cho mái ấm gia đình:

Cô em xóm núi xay ngô tối,Xay hết, lò than đã rực hồng.

(Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc,Bao túc ma hoàn, lô dĩ hồng.)

Nếu trong hai câu thơ đầu, cảnh vật hiện ra qua những nét vẽ phần nào mang tính chất chất chất ước lệ thì ở hai câu thơ này, hình ảnh người phụ nữ lao động lại được tác giả miêu tả chân thực và sinh động. Bài thơ chuyển từ bức tranh vạn vật thiên nhiên thành bức tranh đời sống. Đấy là Xu thế vận động trong cấu trúc của bài thơ, là logic hình tượng thơ và nó cũng phản ánh cái lôgích lớn trong tâm hồn tác giả. Điều lạ là những câu thơ tả thực gần như thể văn xuôi ấy lại sở hữu một sức sống lạ thường. Sức sống ấy toát lên từ hình ảnh khỏe mạnh mẽ và tự tin của người thiếu nữ hay từ ánh lửa rực hồng của lò than ?! Hình ảnh cô nàng xay ngô trở thành TT của bức tranh. Với nét vẽ đậm, khỏe, nhà thơ đã đặt con người vào vị trí chủ thể, đẩy lùi cảnh vật ra phía sau làm nền. Tư thế của cô nàng xay ngô toát lên vẻ tươi tắn, khỏe mạnh và môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường lao động càng trở nên đáng quý, đáng trân trọng biết bao! Nó đem lại cho những người dân tù hơi ấm của yếu tố sống cùng nụ cười và niềm sung sướng trước môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường bình dị của những con người tuy vất vả mà tự do.

Trời sắp tối. Buổi tối là thời khắc sum họp mái ấm gia đình nhưng kẻ lữ thứ là người tù vẫn chưa chắc như đinh nghỉ chân nơi đâu. Người tù đã quên nỗi cô quạnh, u buồn của cảnh ngộ mình để san sẻ với nụ cười nho nhỏ đời thường của người dân lao động, với nhà bếp lửa hồng nơi xóm núi. Khi màn đêm buông xuống, cảnh vật thu dần vào một trong những điểm là lò than đỏ rực rồi tỏa hơi ấm theo âm thanh nồng đượm của chữ hồng. Chữ hồng kết thúc bài thơ thật tự nhiên mà cũng thật bất thần. Nếu tưởng tượng cả bài thơ là một bức tranh thì chính cái chấm lửa đỏ mà người nghệ sĩ tài hoa chấm lên này đã mang lại thần sắc cho toàn cảnh, dường như nó làm tăng thêm nụ cười và sức mạnh cho những người dân tù đang cất bước trên con phố xa thẳm.

Hình ảnh cô nàng và nhà bếp lửa hồng gợi tả cảnh mái ấm gia đình sum họp. Thấp thoáng trong những hình ảnh ấy là ước mơ thầm kín về mái ấm mái ấm gia đình của con người đang lưu lạc xa nhà, xa quê nhà giang sơn. Đấy là tâm hồn của người chiến sỹ cách mạng đã vượt lên tình hình khắc nghiệt để đồng cảm với nụ cười đời thường. Bài thơ đã vận động từ ánh chiều âm u, tăm tối đến ánh lửa rực hồng, ấm cúng, từ nỗi buồn đến nụ cười. Nó đã cho toàn bộ chúng ta biết cái nhìn tràn trề niềm sáng sủa yêu đời và tình yêu thương nhân dân của một con người vĩ đại.

Nghệ thuật tả cảnh trong bài thơ vừa khởi sắc cổ xưa (bút pháp chấm phá, ước lệ với những thi liệu xưa cũ) vừa khởi sắc tân tiến (bút pháp tả thực sinh động với những hình ảnh dân dã đời thường), ở đây hầu hết là gợi tả chứ không phải là miêu tả, cho nên vì thế rất cô đọng và hàm súc.

Ngôn ngữ trong bài thơ được sử dụng rất linh hoạt và sáng tạo. Một số từ ngữ vừa gợi tả vừa quyến rũ (quyện điểu, cô vân). Chữ hồng trong nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp thơ Đường người ta gọi là con mắt của thơ (thi nhãn) hoặc là nhãn tự (chữ có mắt). Với chữ hồng, bài thơ không hề cảm hứng nặng nề, mệt mỏi, nhọc nhằn nữa, mà chỉ thấy red color đã ánh lên trong bóng đêm, trên thân hình và việc làm quen thuộc của cô sơn nữ đáng yêu và dễ thương kia.

Chiều tối có vẻ như đẹp giản dị mà thâm thúy. Bài thơ diễn tả phong cảnh vạn vật thiên nhiên và đời sống một cách chân thực, hàm súc, đồng thời thể hiện một khía cạnh vĩ đại của tâm hồn Hồ Chí Minh Ià lòng nhân ái đạt đến độ quên mình. Người làm thơ trong tình cảnh khốn khó vẫn để tâm hồn mình hướng tới vạn vật thiên nhiên cùng niềm niềm sung sướng đơn sơ của con người. Vàng nào đổi được phút giây xúc động trước cảnh chiều tối như phút giây này của trái tim vĩ đại Hồ Chí Minh?!

Phân tích bài Chiều tối – Mẫu 7

“Nhật kí trong tù” của Hồ Chí Minh là tập thơ ghi lại cảm xúc trong chuỗi ngày bị giam hãm ở trong nhà lao Trung Quốc. Đọc thơ của Hồ Chí Minh, người đọc nhận ra những dòng cảm xúc rất bình dị, đời thường. “Mộ” là một bài thơ như vậy, tái diễn lại một khoảnh khắc khi sắp kết thúc một ngày, là chiều tối.

Bài thơ “Mộ” ghi lại khoảnh khắc mà Hồ Chí Minh đi từ nhà lao Thiên Bảo đến Long Tuyền vào năm 1942. Cảm hứng chủ yếu đó đó là bức tranh và phông nền của vạn vật thiên nhiên lúc về chiều, khi hoàng hôn sắp buông xuống. Phải thật tinh xảo, thâm thúy, Hồ Chí Minh mới trọn vẹn có thể diễn tả một cách đắc điệu nhịp sống nhẹ nhàng nơi núi rừng như vậy.

Nguyên tác của bài thơ như sau:

Quyện điểu quy lâm tầm túc thụCô vân mạn mạn độ thiên khôngSơn thôn thiếu nữ ma bao túcBao túc ma hoàn lô dĩ hồng.

Hai câu thơ đầu như một nét vẽ chấm phá tạo làm cho cảnh khung trời về chiều hiện lên rõ ràng và mang một nỗi buồn man mác:

Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủTầng mây trôi nhẹ giữa tầng không

Nỗi buồn như loang nhẹ, lan ra cả hai câu thơ làm cho giọng thơ trở nên chùng xuống và tâm sự của tác giả dường như đưa lên rất cao. Cánh chim khi chiều tà cũng trở nên “mỏi” đi tìm chốn ngủ. Một cánh chim đơn lẻ, đi lạc giữa rộng dài của khung trời khiến người đọc có cảm hứng như Hồ CHí Minh đang liên tưởng đến môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường của người hiện tại. Cảnh tù đày bí quẩn, ngưng trệ khiến Hồ Chí Minh khát khao đã có được một xứ sở bình yên và ấm cúng nhất để tìm về.

Hình ảnh “tầng mây trôi nhẹ” diễn tả sự vận động nhẹ nhàng, tinh xảo của vạn vật thiên nhiên đất trời. Nhịp thơ trở nên chậm, rất chậm và có lẽ rằng lòng người cũng đang chậm.

Chỉ với hai câu thơ cũng đủ khiến cho những người dân đọc nhận ra được khát khao muốn được như tầng mây đó, cứ trôi đi, không phụ thuộc, không phải chịu cảnh gông tù.

Thiên nhiên trong thơ Hồ Chí Minh luôn hiện lên nhẹ nhàng nhưng chất chứa nỗi niềm như vậy.

Đến hai câu thơ sau dường như bừng lên một tia sáng và thấy thấp thoáng bóng hình con người:

Cô em xóm núi xây ngôi tốiXay hết lò than đã rực hồng

Mặc dù phần dịch thơ không thực sự bám sát và lột tả hết được tâm trạng cũng như con người trong bức tranh mang sắc tố vừa cổ xưa vừa tân tiến này.

Chỉ bằng một nét vẽ tinh xảo tác giả đã vẽ lên bức tranh bình dị của môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường người dân nơi chân núi. Hành động “xay ngô” dường như thể việc làm thường ngày của con người ở đây. Tuy bình dị nhưng ấm cúng và tràn trề tin yêu. Có thể nói trong cảnh gông cùm như vậy này, Hồ Chí Minh rất khao khát đã có được một nơi để trở về bình dị như vậy này.

Đến câu thơ cuối, người đọc nhận ra một sự hoạt động và sinh hoạt giải trí rất nhẹ và một nét sáng bừng lên cả bài thơ. Khi cô nàng vùng sơn cước xay hết ngô thì lò than đã rực hồng. Một sự chuyển tiếp nhẹ nhàng, đều đặn hằng ngày. Giữa vùng núi hoang lạnh, khi mặt trời tắt, hoàng hôn loang xuống hình ảnh “lò than” hiện lên dường như làm sáng cả không khí và ấm cúng trái tim Người. Có thể nói việc xây dựng hình ảnh cô em xóm núi và lò than dường như thể một nỗi niềm thầm kín của tác giá. Đó là hiện thân của một mái ấm mái ấm gia đình niềm sung sướng, chứa chan yêu thương, và này cũng đó đó là lòng mong mỏi của Hồ Chí Minh.

Bài thơ “Mộ” của Hồ Chí Minh là bài thơ vừa mang sắc tố cổ xưa vừa mang sắc tố tân tiến đã mang lại dấu ấn riêng, đặc trưng. Bài thơ đó đó là tâm sự, là ước muốn nhỏ nhoi trọn vẹn có thể thoát khỏi chốn gông cùm, mang lại môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường bình yên cho nhân dân.

Phân tích bài Chiều tối – Mẫu 8

Chiều tối” là bài thơ Ra đời trong mức chừng thời hạn đầu khi bác ở trong tù. Cũng trong thời hạn đầu ấy, đã có nhiều bài thơ Bác ghi lại ảnh “trên đường”chuyển lao (“Năm mươi ba cây số một ngày/Áo mũ dầm mưa rách nát hết ngày”). Mới đến nhà lao Thiên Bảo) và bài này cũng nằm trong mạch những bài thơ “Đi đường”ấy. Bài thơ thể hiện một phong thái nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp tuyệt vời nhất quán là yếu tố thống nhất trong phong phú của tập “Nhật kí trong tù”.Đó đó đó là yếu tố vận động của hình tượng thơ, trong thơ Bác lúc nào thì cũng từ bóng tối hướng ra phía ánh sáng, từ lạnh lẽo đến ấm cúng, từ nỗi buồn đến nụ cười. Điều này cũng khá được thể hiện rõ trong bài thơ “Chiều tối “.

Trong bức tranh vạn vật thiên nhiên nơi núi rừng xa lạ có gì như thoáng buồn chứa đựng những liên tưởng mơ hồ:

Quyện điểu quy lâm tầm túc thụCô vân mạn mạn độ thiên không

(Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủChòm mây lơ lửng giữa tầng không)

Câu thơ mang sắc tố của cổ thi bởi bút pháp miêu tả chấm phá và những thi liệu quen thuộc của thơ cổ xưa. Không nói tới thời hạn đúng chuẩn nhưng hình ảnh “cánh chim”đủ sức diễn tả không khí còn mang ý nghĩa thời hạn. Hai câu đầu diễn tả cảnh vật trong một buổi chiều tối. Hình ảnh cánh chim và đám mây vừa giàu chất minh hoạ vừa nhớ đến tứ thơ quen thuộc của thi ca cổ xưa. Sự mệt mỏi của cánh chim sự đơn độc của đám mây chiều là cảnh vật được nhìn qua tâm trạng của người tù tha phương. Trong lúc mệt mỏi ấy người tù vẫn dành riêng cho vạn vật thiên nhiên một tình yêu lớn, người đã vẽ lên bức tranh đẹp và đậm màu cổ xưa. Đó là hình tượng của một buổi chiều tà, một chiều thu êm ả nhưng cảnh vật thoáng vẻ buồn, mệt mỏi và đơn chiếc.

Cảnh ấy có sự hài hoà với lòng người. Rõ ràng đó đó đó là yếu tố đồng điệu giữa vạn vật thiên nhiên và tâm trạng con người được thể hiện khá đậm nét. Song hình tượng thơ không tạm ngưng ở này mà có sự vận động rất độc lạ. Từ một bức tranh vạn vật thiên nhiên, lời thơ đã chuyển sang một bức tranh sinh hoạt bình dị.

Thời gian từ chiều muộn đã chuyển sang chiều tối. Cảm xúc của con người không hề thoáng buồn nữa mà đã thấy vui. Không gian cũng bừng sáng lên red color “rực hồng” của lò than:

Cô em xóm núi xay ngô tốiXay hết lò than đã rực hồng.

Hình ảnh cô nàng xay ngô tối trở thành hình ảnh TT của bài thơ, toát lên vẻ tươi tắn, khỏe mạnh sống động. Vẻ đẹp của bức tranh thể hiện ở hình ảnh người lao động. Tâm hồn Hồ Chí Minh luôn khuynh hướng về tương lai, về nơi có ánh sáng ấm cúng của yếu tố sống.Câu thơ mang đậm sắc thái tân tiến. Tác giả sử dụng thành công xuất sắc cấu trúc lặp liên hoàn: “Ma bao túc”,”bao túc ma” hành vi xay ngô lặp đi tái diễn diễn tả vòng tuần hoàn của cối xay ngô. Ở đó người ta nhận ra nhịp điệu trôi chảy của thời hạn nhưng kì diệu đó đó là ở đoạn nhịp điệu của thời hạn hoà vào nhịp điệu trong môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường. Buổi chiều êm ả đã kết thúc để nhảy vào đêm tối, tuy nhiên đêm tối không lẽo âm u mà bừng sáng bằng ngọn lửa hồng.

Từ hai câu đầu đến hai câu cuối của bài thơ “Chiều tối” là yếu tố vận động của tứ thơ từ nỗi buồn sang niềm sáng sủa, từ bóng tối ra ánh sáng. Hai câu trên cảnh buồn và lòng cũng không vui. Cảnh ấy, tình ấy thể hiện ở hình ảnh cánh chim mỏi mệt về rừng và chòm mây đơn độc chầm chậm trôi qua sống lưng trời. Hai câu thơ lại là một nụ cười thể hiện ở hình ảnh ánh lửa hồng bỗng rực sáng lên.Ánh lửa hồng là nụ cười của con người làm tan đi cái đơn độc, mệt mỏi tàn lụi của buổi chiều nơi núi rừng hiu quạnh. Đó cũng đó đó là nét cổ xưa nhưng vẫn khá tân tiến của bài thơ.

Sự vận động của hình tượng thơ từ vạn vật thiên nhiên quạnh vắng đến con người lao động, đến việc sống đến ánh sáng và tương lai được thể hiện rất là tự nhiên, giàu cảm xúc. Sự vận động này trong tư tưởng Hồ Chí Minh nằm xuyên thấu trong những bài thơ của tập “Nhật kí trong tù”.

Bài thơ kết lại bằng chữ “hồng “đó đó là nhãn tự của bài thơ thu được cả linh hồn sức sống của toàn bài. Cả bức tranh bừng sáng bởi chữ”hồng”đó. Nó thể hiện niềm tin tưởng ý chí, nghị lực kiên cường của người tù cộng sản Hồ Chí Minh. Bài thơ kết thúc bằng hình ảnh của ngọn lửa hồng mang lại cho những người dân đọc cảm hứng ấm cúng và nụ cười. Ngọn lửa của yếu tố sống vẫn còn đấy lung linh tươi sáng và sưởi ấm mãi muôn đời.

Bài thơ vừa mang phong vị cổ xưa vừa có phẩm chất tân tiến, dào dạt cảm xúc của thi nhân trước vạn vật thiên nhiên và những con người lao động bình dị mà cao đẹp. Cảnh chiều tà vùng sơn cước trong cái nhìn của người tù trên đường lưu đày sự quy đổi của thời hạn, cảnh vật…. đã làm cho bức tranh “chiều tối”không kết thúc với bóng đêm u tối, với cái buốt lạnh của núi rừng mà ấm sáng bởi ngọn lửa hồng – ngọn lửa của một trái tim, một tấm lòng yêu sự sống, yêu đời, yêu giang sơn và lòng thương người vô hạn.

Phân tích bài Chiều tối – Mẫu 9

Nguyễn Ái Quốc không riêng gì có là một nhà văn hóa truyền thống, một anh hùng dân tộc bản địa lỗi lạc mà còn là một nhà văn, nhà thơ lớn. Người đã để lại một sự nghiệp văn chương phong phú về thể loại, phong phú về phong thái và thâm thúy về tư tưởng. Trong số đó bài thơ “Mộ” là một ví dụ. Bài thơ “Mộ” (“Chiều tối”) của Nguyễn Ái Quốc thể hiện được tình yêu vạn vật thiên nhiên và tình yêu quê nhà giang sơn thâm thúy.

“Quyện điểu quy lâm tầm túc thụCô vân mạn mạn độ thiên không.Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc,Bao túc ma hoàn, lô dĩ hồng.”

Bức tranh vạn vật thiên nhiên được thể hiện trong toàn cảnh không khí quen thuộc không khí rừng già mênh mông và khung trời to lớn mà tác giả kiến mục trên con phố áp giải từ nhà ngục Tĩnh Tây sang nhà lao Thiên Bảo:

“Quyện điểu quy lâm tầm túc thụCô vân mạn mạn độ thiên không.”

(“Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ,Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không.”)

Tác giả đã sử dụng bút pháp pháp có tính chất chấm phá, điểm xuyết chứ không miêu tả rõ ràng, tỉ mỉ khi miêu tả vạn vật thiên nhiên, cảnh vật. Hình ảnh cánh chim trong lúc hoàng hôn đã cho toàn bộ chúng ta biết điều này. Tác giả đã lấy không khí để gọi thời hạn bởi hình ảnh cánh chim bay về rừng già gợi ra thời gian chiều muộn.

Khi một ngày lao động vất vả kết thúc, cánh chim bay về rừng già tìm một chốn nghỉ ngơi. Mặt khác, tác giả đã thả hồn mình vào trong cánh chim vì thế mà cánh chim mới có tâm trạng “mỏi”. Điều này cũng tương tự như nhà thơ trên con phố dài.

“Năm mươi ba cây số một ngàyÁo mũ dầm mưa, rách nát hết giày”

(“Sơ đáo Thiên bảo ngục” – Hồ Chí Minh)

Trong câu thơ thứ hai, hình ảnh tròn mây đơn độc chứng tỏ một tâm trạng khác của nhà thơ. Chữ “cô” trong câu văn được dịch thành “chòm” có vẻ như như đã đánh mất sức diễn đạt tâm trạng. Nó không riêng gì có là một đám mây đơn thuần đang lững lờ trôi mà nó còn trơ trọi, cô độc trên khung trời cao rộng. Con người cũng vậy thôi, khi giang sơn còn đang nô lệ có ai lại thấy an yên, vui vầy, niềm sung sướng. Với một tâm hồn yêu nước lớn lao như Hồ Chí Minh thì điều này càng khó hơn. Qua đây, ta thấy được sự hòa hợp tuyệt đối giữa con người với tiên vạn vật thiên nhiên.

Hai câu thơ sau giọng thơ và hình ảnh thơ và sự thay đổi trọn vẹn. Không gian trở nên thân thiện hơn và thời hạn khởi đầu về tối:

“Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc,Bao túc ma hoàn, lô dĩ hồng.”

(“Cô em xóm núi xay ngô tối,Xay hết, lò than đã rực hồng.”)

Bối cảnh chuyển về điểm nhìn của môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường con người. Con người trở thành chủ thể. Hơn nữa,chủ thể ấy còn là một “sơn thôn thiếu nữ” – một hình ảnh rất quen thuộc riêng với con người ở vùng núi. Khoảng thời hạn về tối nhưng dường như nó không gọi nên sự hiu quạnh mà bức tranh thật ấm cúng với hình ảnh lò than rực hồng ánh sáng.

Ánh sáng ấy như xua tan bóng đêm, không khí lạnh, sự hiu quạnh của núi rừng mà ta phát hiện trong 2 câu thơ trước đó. Từ “ma bao túc” tái diễn ở cuối câu thơ thứ nhất và đấu câu thơ thứ hai tạo ra một vòng tuần hoàn liên tục in như một chuỗi nhịp điệu đều đặn của người con gái.

Cô gái bản như đang hăng say lao động vừa tràn trề sức sống vừa tràn trề nụ cười góp sức. Nhãn tự “hồng” rất đặc biệt quan trọng, nó thể hiện nét phong thái trong văn chương Nguyễn Ái Quốc – luôn luôn khuynh hướng về ánh sáng, về tương lai. Bếp than hồng là cảnh thực nhưng lại mang ý nghĩa hình tượng thâm thúy.

Nó hình tượng cho cuộc đấu tranh trường kỳ của dân tộc bản địa. Bếp than âm ỉ cháy mỗi đêm và đợi đến một lúc nào đó khi thời cơ chín muồi nó sẽ bùng lên thành ngọn lửa rực rỡ nhất. Nguyễn Ái Quốc gửi mọi niềm tin, sự sáng sủa vào trong cuộc đấu tranh của dân tộc bản địa. Và điều này đã thực sự được chứng tỏ trong lịch sử dân tộc tiếp theo đó.

Tóm lại, bài thơ “Mộ” của Hồ Chí Minh có nhiều rực rỡ nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp: giàu sắc tố cổ xưa và tinh thần tân tiến, ngôn từ phong phú giàu sức gợi, nội dung mới mẻ, diễn đạt giản dị mà thâm thúy… Qua đó tác phẩm diễn tả bức tranh vạn vật thiên nhiên, bức tranh tâm trạng và bức tranh lòng người của một bậc đại trí, đại dũng. Thơ Hồ Chí Minh vẫn luôn thể hiện được niềm tin vào công lý và khát vọng Chân – Thiện – Mỹ.

Phân tích bài Chiều tối – Mẫu 10

quản trị Hồ Chí Minh – không riêng gì có là một người con vĩ đại của dân tộc bản địa mà khi nhắc tới tên thường gọi ấy trong tâm từng người đều phải có những cảm xúc riêng. Bác không riêng gì có là một nhà chính trị tài ba lỗi lạc, một vị cha già giàu lòng nhân ái, yêu thương mà Bác còn nhà một nhà thơ, nhà văn lớn của dân tộc bản địa. Tố Hữu từng viết:

“Vần thơ của Bác vần thơ thépMà vẫn mênh mông bát ngát tình”

Xem thêm: Bộ đề thi học kì 2 môn Sinh học lớp 6 năm 2020 – 2021

Thật vậy, thơ Bác là yếu tố kết tinh tình cảm của một trái tim lớn thiết tha với dân tộc bản địa. Bài thơ “Chiều tối” là một bài thơ như vậy, tiêu biểu vượt trội cho phong thái thơ của Người. Phải đặt bài thơ trong tình hình khi Bác hiện giờ đang bị tóm gọn và giải từ nhà lao Tĩnh Tây đến nhà lao Thiên Bảo mới thấy được hết giá trị của nó.

“Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủChòm mây lơ lửng giữa tầng không”

Những buổi hoàng hôn thường mang dư vị buồn, thế nên vì thế, những con người xa quê mang nỗi nhớ da diết khi chiều tối lại càng thêm nhớ thêm thương. Cánh chim trên khung trời kia sau ngày dài kiếm ăn mỏi mệt, bay nặng nề trên không trung về tổ ấm của tớ để nghỉ ngơi. Chòm mây cũng nhỏ bé vô định giữa khoảng chừng trống bát ngát rợn ngợp. Chòm mây lơ lửng trôi nhẹ nhàng, bình yên đến vậy mà sao gợi nỗi buồn mênh mang.

Phải chăng vạn vật thiên nhiên ấy đang chất chứa nỗi lòng của người tù cách mạng đang một mình đơn độc giữa núi rừng bạt ngàn nơi đây, lấy cánh chim với đám mây kia làm người ban tâm giao gửi gắm nỗi lòng. Thiên nhiên dường như mang hồn cốt nỗi lòng của thi nhân, có khi cũng mỏi mệt đó nhưng vượt lên trên toàn bộ vẫn là khát khao trở lại quê nhà như cánh chim kia tự do bay về tổ ấm của tớ sau hành trình dài dài mỏi mệt.

“Cô em xóm núi xay ngô tốiXay hết lò than đã rực hồng”

Nếu hai câu trên là khung cảnh vạn vật thiên nhiên đượm buồn, đơn độc, một mình, thì hai câu cuối mang dáng dấp của yếu tố sống con người. Bức tranh ấy được trọn vẹn và sống động hơn lúc nào hết. Cảnh vật và con người hòa quyện vào nhau. Giữa núi rừng ấy là hình ảnh người con gái xay ngô tối đầy triệu tập, siêng năng, miệt mài.

Bên ánh lửa giữa khung trời đêm, cô nàng hăng say thao tác. Một bức tranh sinh hoạt bình dị, đời thường mà khoẻ khoắn, gợi nét sinh động trong đời sống nhân dân. Giữa vạn vật thiên nhiên bát ngát, cô em trở nên nổi trội và mê hoặc lạ thường. Phải chăng đó là niềm mong ước của Bác gửi gắm vào những vần thơ về niềm tin vào một trong những ngày giang sơn hoà bình, nhân dân được bình yên, tự do lao động, tăng giá sản xuất chẳng còn nỗi lo mất nước.

“Xay hết lò than đã rực hồng”

Chữ “hồng” trở thành nhãn tự của bài thơ, chỉ một từ thôi mà nó chất chứa bao nhiêu ý nghĩa. Ánh than hồng xua tan đi màn đêm lạnh buốt, xua tan nỗi cô độc của người tù nhân chốn xa xôi. Ánh than hồng là ánh sáng của cách mạng, là niềm tin vào tương lai, ánh than hồng chất chứa niềm kỳ vọng, sưởi ấm, thắp lên ngọn lửa tin yêu, lòng yêu nước thiết tha, khuynh hướng về sự việc sống, về ngày mai tốt đẹp. Ánh than hồng thật ấm cúng, thân thương như tấm lòng Bác vậy.

Bài thơ chỉ bốn câu thôi mà sao nhiều ý vị đến vậy. Từ trong gông cùm, trong đau thương nhọc nhằn, Bác vẫn không hề bi quan, chán nản mà trái lại rất sáng sủa, luôn hướng tới nụ cười, hướng tới sự sống với bao kỳ vọng. Bác không ngại vất vả gian truân, quên đi đau khổ của thực tại mà viết nên những vần thơ quá đỗi đẹp tươi và thương yêu.

Nếu trong văn chính luận, văn phong Bác tinh xảo, chắc như đinh, giàu sức thuyết phục với những lý lẽ đúng chuẩn, khách quan thì trong thơ Bác lay động lòng người bởi sự bình dị mà thâm thúy. Sự phối hợp vô cùng thuần thục giữa vẻ đẹp cổ xưa và nét tân tiến giúp thơ Bác mang một phong thái riêng, độc lạ, tài hoa.

Đọc bài thơ “Chiều tối”, em càng thêm khâm phục Bác, càng trân quý tự do và hoà bình ngày hôm nay. Và tự hứa với lòng, dù trong trở ngại vất vả thử thách của môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường vẫn không nản chí, giữ vững tinh thần sáng sủa và niềm tin tất thắng ngày ngày phấn đấu nỗ lực hơn để xứng danh là thế hệ trẻ bản lĩnh, tài năng như cách sống của Người.

Phân tích bài thơ Chiều tối – Mẫu 11

Trong tập Nhật ký trong tù của Hồ Chí Minh, sự phối hợp hòa giải và hợp lý giữa yếu tố cổ xưa và yếu tố tân tiến, giữa tâm hồn của người chiến sỹ và thi sĩ luôn luôn luôn được thể hiện một cách tinh xảo, thâm thúy và thấm thía qua nhiều thi phẩm. Nhưng tiêu biểu vượt trội và độc lạ nhất có lẽ rằng vẫn là ở tứ thơ Chiều tối.

Đây là bài thơ có vị trí rất quan trọng trong toàn bộ tập thơ Nhật ký trong tù, là một phần quan trọng trong bức tranh chân dung tự họa của Hồ Chí Minh, thể được cái tinh thần sáng sủa, luôn khuynh hướng về sự việc sống dù ở bất kỳ tình hình nào khắc nghiệt đi chăng nữa.

Chiều tối (Mộ) là bài thơ số 31 trong 134 bài thơ của tập Nhật ký trong tù. Được sáng tác vào thời điểm cuối thu năm 1942, khi Hồ Chí Minh bị cơ quan ban ngành thường trực Tưởng Giới Thạch bắt giam và áp giải từ nhà lao Tĩnh Tây đến Thiên Bảo (Trung Quốc). Chiều tối là nỗi lòng của Hồ Chí Minh trong một lần chuyển ngục nhân cảnh trời chuyển tối.

Bài thơ được viết bằng chữ Hán, thuộc thể thơ tứ tuyệt, tiêu biểu vượt trội cho thơ trữ tình của Hồ Chí Minh. Nhà thơ không trực tiếp thể hiện những cảm xúc nội tâm mà trải qua cách cảm nhận hình ảnh và cảnh vật để bày tỏ tình cảm của tớ. Hai câu thơ đầu là bức tranh vạn vật thiên nhiên núi rừng vào lúc chiều tối:

“Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủChòm mây trôi nhẹ giữa tầng không”

Bài thơ viết về một thi đề rất là cổ xưa và quen thuộc đó là cảnh chiều tối, đã từng xuất hiện nhiều trong thi ca từ xưa đến nay, ví như cảnh “Bước tới đèo Ngang bóng xế tà” trong bài thơ Qua đèo Ngang của Bà Huyện Thanh Quan hay trong câu “Nhật mộ yên quang hà xứ thị?/Yên ba giang thượng sử nhân sầu” trong Hoàng Hạc lâu của Thôi Hiệu.

Cùng với thi đề cổ xưa, trong bài còn xuất hiện những thi liệu cổ xưa, cũng thường xuất hiện trong nhiều bài thơ, đó là hình ảnh cánh chim, góc rừng, gốc cây cổ thụ, đám mây, khung trời, xóm núi nghèo,… Những thi liệu ấy trọn vẹn có thể xem là chút hương xưa của giang sơn, là nỗi niềm hoài cổ của quản trị Hồ Chí Minh muốn trân trọng và lưu giữ trong thơ mình, này còn là một những sợi dây nối cánh diều thơ của Bác với cội nguồn thi ca truyền thống cuội nguồn.

Tuy mang trong mình nhiều nét cổ xưa truyền thống cuội nguồn, nhưng thơ của Bác vẫn mang hơi hướng tân tiến, tinh thần thời đại rất thâm thúy. Câu “Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ”, ở đây cánh chim của Bác không phải là cánh chim lạc lõng, không khuynh hướng trong thơ cổ, mà là một cánh chim mỏi mệt sao ngày dài vất vả cực nhọc kiếm ăn, nay tìm về rừng tìm chỗ trú ngụ.

Từ đó, ta liên tưởng đến cảnh ngộ thực tiễn của Bác, Bác bị áp giải, phải đi một phần đường dài băng rừng vượt suối, nên cũng như cánh chim kia Bác mong ước được nghỉ chân nghỉ ngơi, để xua tan đi cái mệt đang hành hạ, đó là chất tân tiến trong thơ. Hình ảnh chòm mây trôi lững lờ trên tầng không, thể hiện được cái phong thái ung dung, tản mạn, tự do của tâm hồn người thi sĩ tương tự với nhiều cách thức diễn đạt cổ xưa, nhưng cũng lại mang nét tân tiến, điều này so sánh vào tâm trạng người tù thời gian hiện nay đây.

Hình ảnh đám mây lạc lõng, đó đó là tâm trạng đơn độc, một mình của nhà thơ trước cảnh vạn vật thiên nhiên hùng vĩ nơi xứ người. Tổng hòa lại, hai câu thơ đầu nói lên nỗi mệt mỏi, đơn độc, mất phương hướng và kèm Từ đó là lòng yêu vạn vật thiên nhiên tha thiết của tác giả, trải qua bút pháp tả cảnh ngụ tình để truyền đạt cảm xúc.

Hai câu thơ tiếp, Chiều tối không hề là một bức tranh vạn vật thiên nhiên chỉ có cảnh vật nữa, mà ở đấy là bức tranh môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường, sinh hoạt, có sự sống của con người, hơi ấm tình thương đã khởi đầu xuất hiện.

“Cô em xóm núi xay ngô tốiXay hết, lò than đã rực hồng”

Ở đây có sự vận động, dịch chuyển của thời hạn rất rõ ràng ràng, từ chiều tối sang tối hẳn, từ khung cảnh vạn vật thiên nhiên mang tính chất chất ước lệ đã chuyển sang bức tranh đời sống rất thân thiện và chân thực, từ không khí rừng núi lạnh lẽo sang không khí làng xóm ấm cúng. Hình ảnh con người – TT của bức tranh là thiếu nữ xóm núi đang xay ngô, tỏa sáng lấp lánh lung linh ba vẻ đẹp. Đầu tiên là vẻ đẹp của tuổi trẻ căng tràn sức sống, vẻ đẹp của việc làm lao động đời thường bình dị.

Nếu khi xưa hình ảnh người thiếu nữ thường gắn sát với chốn khuê phòng, trướng rủ màn che, là phận liễu yếu đào tơ, thì trong thơ Bác hình ảnh thiếu nữ lại hiện lên thật khác thật mới, cô nàng bên cối xay ngô, làm một việc làm lao động tay chân khỏe mạnh, bừng lên vẻ đẹp của sức mạnh tuổi trẻ, chạy đua với thời hạn, xay cho kịp trước lúc trời tối.

Cuối cùng là vẻ đẹp của quan hệ mỹ học mới mẻ giữa con người với vạn vật thiên nhiên, so sánh với thơ xưa, con người thường xuất hiện thật nhỏ bé, mất tăm mất hút giữa vạn vật thiên nhiên, thường mang nỗi sầu muộn trước vạn vật thiên nhiên, gửi gắm vào vạn vật thiên nhiên. Nhưng trong thơ Bác, con người xuất hiện giữa vạn vật thiên nhiên, với vị trí TT nhất, nổi trội lên hẳn so với vạn vật thiên nhiên, con người và vạn vật thiên nhiên giao hòa với nhau.

Hình ảnh sự sống ở hai câu thơ được phối hợp giữa hai nét vẽ cổ xưa và tân tiến. Đầu tiên nét vẽ cổ xưa thể hiện ở việc Bác đã dùng bút pháp lấy cái sáng để tả cảnh tối, vốn là một loại bút pháp rất cổ xưa của thơ ca phương Đông. Lấy hình ảnh “lò than đã rực hồng”, lấy cái màu hồng rực để làm nổi trội lên sự quy đổi của thời hạn, trời đã tối hẳn thế nên lò than mới sáng rực lên như vậy.

Nét vẽ cổ xưa ấy lại được xen kẽ, trộn lẫn Một trong những nét vẽ tân tiến, mà tựu chung lại chỉ ở một chữ “hồng” nơi cuối bài. Nếu như tất thảy 27 chữ đầu đều chỉ triệu tập nói về cảnh chiều, mang cái không khí lạnh lẽo, thì buổi tối với cái màu “hồng” của lò than đã đem lại một cảm hứng ấm cúng của lò than, của tình người. Chuyển đổi từ cảm hứng đơn độc, mỏi mệt sang cảm hứng sum vầy của nhà bếp lửa mái ấm gia đình, từ nỗi buồn phảng phất chuyển sang nụ cười tỏa sáng.

Cũng đó đó là yếu tố vận động từ tối sang sáng, là nhân sinh quan rất tích cực của người chiến sỹ cách mạng, thể hiện sự sáng sủa, tin tưởng và môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường. Dù trong những tháng ngày khổ lao, mòn mỏi, trong sự hoang mang lo ngại vì không biết sẽ bị giam giữ đến lúc nào nhưng Hồ Chí Minh vẫn rất sáng sủa, quan sát vẻ đẹp của vạn vật thiên nhiên và quan tâm đến môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường của người dân Trung Quốc, thể hiện tư cách của một vĩ nhân, một con người luôn có tình thương yêu với nhân dân dù là vương quốc nào đi chăng nữa.

Qua bài thơ Chiều tối, từ bức tranh vạn vật thiên nhiên, từ bức tranh môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường sinh hoạt của con người, ta thấy nổi trội lên vẻ đẹp tâm hồn của Hồ Chí Minh. Đó là một tâm hồn luôn luôn khuynh hướng về sự việc sống và ánh sáng dù trong bất kể trường hợp nào, chủ nghĩa sáng sủa luôn luôn gắn sát với lòng nhân ái và tình yêu vạn vật thiên nhiên tha thiết của người chiến sỹ đồng thời cũng là một thi sĩ xuất sắc.

Về nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp, bút pháp gợi tả vạn vật thiên nhiên tinh xảo và giản dị, kết phù thích hợp với bút pháp tả cảnh ngụ tình, có sự phối hợp rất thuần thục giữa tính cổ xưa và tân tiến trong từng vần thơ, từng hình ảnh thơ, toàn bộ đã tạo ra một thi phẩm xuất sắc mang dấu tích đậm nét của vị lãnh tụ vĩ đại Hồ Chí Minh.

Phân tích bài thơ Chiều tối – Mẫu 12

Không chỉ là một vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc bản địa mà Hồ Chí Minh còn là một một trong những nhà thơ với nhiều tác phẩm nổi tiếng. Trong số đó tập thơ “Nhật ký trong tù”, nó được nhìn nhận như một viên ngọc quý của nền văn thơ Việt Nam. Đặc biệt nhất là bài thơ “Chiều tối”được Bác sáng tác trên lối đi đày từ nhà lao Tĩnh Tây sang nhà lao Thiên Bảo.

Hình ảnh bình dị của một làng quê nơi thôn dã vào buổi chiều tối được Bác miêu tả rất chân thực, nhưng trong số này lại chứa đựng một ước mơ, mong ước sự tự do để trọn vẹn có thể tiếp tục thiên chức giải phóng giang sơn vô cùng lớn lao.

“Quyện điểu quy lâm tầm túc thụCô vân mạn mạn độ thiên không”

Dịch thơ:

“Chim bay mỏi về rừng tìm chốn ngủChòm mây trôi nhẹ giữa tầng không”

Hình ảnh những chú chim bay về tổ đó đó là lúc chiều tà, trên nền trời lững lờ trôi nhẹ một chòm mây làm toát lên vẻ đẹp yên bình, lặng lẽ của một buổi chiều nơi thôn dã, núi rừng. Bác ví mình như chòm mây trôi lặng lẽ, đơn độc không còn một chốn để trở về, thế nhưng trên đường chuyển nhà lao vất vả Bác vẫn đã có được tâm thái ung dung tự tại, sáng sủa.

Chỉ với hai câu thơ mở đầu ngắn gọn nhưng trong số đó chứa đựng thật nhiều hàm ý sâu xa, không dừng lại ở này mà khung cảnh vạn vật thiên nhiên còn được khắc họa vô cùng sinh động. Không chỉ mang hàm ý đơn độc mà hình ảnh chòm mây trôi nhẹ còn được Bác sử dụng để nói lên niềm khao khát, ước mong được tự do, được trở về với quê nhà, ban hữu đồng chí.

Khung cảnh nơi rừng núi hoang vu, vắng vẻ được thể hiện rất chân thực qua con mắt của một người đang trong tình cảnh tù tội, gông cùm xiềng xích. Trong tình hình đó người tù vẫn thể hiện được khí phách hiên ngang, phong thái ung dung. Trong hai câu thơ cuối bài hình ảnh cô sơn nữ được đưa vào như một nét chấm phá bất thần mà tác giả muốn mang lại cho những người dân đọc.

“Sơn thôn thiếu nữ ma bao túcBao túc ma hoàn, lô dĩ hồng.”

Dịch thơ:

“Cô em xóm núi xay ngô tốiXay hết, lò than đã rực hồng.”

Như một điểm sáng hiện lên giữa cảnh đồi núi bát ngát hùng vĩ làm cho bức tranh sơn dã thêm sinh động và vui tươi hơn. Đây là nét trẻ trung vừa cổ xưa và lại tân tiến đặc trưng trong những sáng tác của Hồ Chí Minh. Sự xuất hiện của hình ảnh cô sơn nữ càng làm tăng thêm nét trẻ trung khỏe mạnh, đặc biệt quan trọng nó là vẻ đẹp vô cùng đáng quý của người dân lao động.

Bản dịch thơ dường như không thể nào diễn tả được hết nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp, ý nghĩa mà tác giả sử dụng. Bạn trọn vẹn có thể thấy rằng Bác đã dùng tái diễn từ “bao túc” ở trong hai câu thơ cuối, điều này diễn tả được sự liên tục, sự tuần hoàn như vòng xoay của cô sơn nữ. Cô gái đang miệt mài xay ngô bên nhà bếp than hồng để sẵn sàng sẵn sàng bữa tối, này đều là những hình ảnh vô cùng giản dị nhưng lại đã có được sức mê hoặc rất rộng.

Kết lại, bài thơ “Chiều tối” của Hồ Chí Minh cho toàn bộ chúng ta thấy được một trái tim yêu nước, yêu vạn vật thiên nhiên, yêu con người đến quên mình của Bác. Người luôn biết quan tâm đến những thứ bình dị và thân thuộc nhất, đó là một trong những đức tính vô cùng đáng quý và cao đẹp của một vị lãnh tụ.

Phân tích bài thơ Chiều tối – Mẫu 13

“Bác Hồ, Người là tình yêu thiết tha nhất trong tâm dân và trong trái tim quả đât”. Trong môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường đời thường, Bác giản dị với nếp sống thanh cao. Trong việc làm, Bác là người trang trọng và chu toàn. Đến với thơ ca, tâm hồn và vẻ đẹp của Bác được thể hiện rõ ràng qua những vần thơ với sức truyền cảm mạnh mẽ và tự tin.

“Tôi đọc trăm bài trăm ý đẹpÁnh đèn tỏa rạng mái đầu xanhVần thơ của Bác vần thơ thépMà vẫn mênh mông bát ngát tình”

Thơ Bác đâu chỉ có hãy thôi mà còn đẹp nữa, đẹp bởi chính hồn thơ, bởi chính tinh thần “thép” trong thơ và bởi chính tình ý của thơ. Chiều tối là một bài thơ tiêu biểu vượt trội cho thơ Bác, thể hiện rõ sự phối hợp giữa nét cổ xưa và tinh thần tân tiến, một tác phẩm thành công xuất sắc của nền văn học nước nhà.

Bài thơ chiều tối được sáng tác vào năm 1943, trong mức chừng thời hạn Bác bị chủ trương quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam, chịu nhiều đày ải, khi chuyển từ nhà giam Tĩnh Tây đến nhà giam Thiên Bảo, lấy cảm hứng từ buổi chiều chuyển lao. Bài thơ được viết theo thể thất ngôn tứ tuyệt, tứ thơ độc lạ, vận động một cách tài tình. Người tù hiện giờ đang bị áp giải giữa núi rừng bạt ngàn, chiều dần buông xuống khiến lòng người thấp thoáng nỗi buồn chơi vơi. Có lẽ, trong những khoảnh khắc thời hạn của một ngày, thì buổi chiều là lúc con người chất chứa nhiều tâm trạng và nỗi lòng nhất, cũng thế nên vì thế mà trong thơ cổ thường dùng cánh chim chiều hoàng hôn để gợi nỗi buồn.

“Quyện điểu quy lâm tầm túc thụCô vân mạn mạn độ thiên không”

Cảnh được gợi lên bằng bút pháp ước lệ tượng trưng quen thuộc trong thơ xưa, cánh chim mòn mỏi chiều tà gợi sự xót xa, thương cảm.”Cô vân mạn mạn”, giữa vô vàn chòm mây trên khung trời thì có một chòm mây lại cô độc, đơn lẻ giữa khoảng chừng trống. Đó là hình ảnh ẩn dụ cho những người dân tù bị lưu đày nơi đất khách quê người, dường như giữa cảnh vật và con người dân có sự đồng điệu, cảm thông, hòa quyện giữa hồn và cảnh. “Người buồn cảnh có vui đâu lúc nào”, cảnh vật thể hiện tâm trạng, có chút gì đó một mình, mủi lòng sâu thẳm nơi đáy lòng người chiến sỹ. Hai câu thơ mang phong vị Đường thi nhưng vẫn chất chứa nét riêng trong thơ Bác.Thiên nhiên phảng phất nét buồn nhưng không bi lụy. Mỏi mệt thì nghỉ ngơi để rồi ngày mai lại khởi đầu cuộc hành trình dài mới, một môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường mới. Đó là yếu tố nỗ lực, là tâm hồn hướng tới sự sống, khát khao thoát khỏi những tù túng, vươn tới tự do như cánh chim ngang trời, nhẹ nhàng mà an nhiên.

Nếu hai câu đầu là bức tranh vạn vật thiên nhiên cao rộng thì dòng cảm xúc hai câu cuối là bức tranh sinh hoạt đời thường

“Sơn thôn thiếu nữ ma bao túcBao túc ma hoàn lô dĩ hồng.”

Hình ảnh người con gái được thể hiện nhiều trong thơ ca, nếu trong văn học trung đại, người con gái tài sắc vẹn toàn nhưng yếu ớt và số phận đầy long đong, lận đận, chìm nổi,trong thơ lãng mạn họ phảng phất nét buồn thì trong thơ Bác đó là con người giản dị, thường thì, việc làm tuy vất vả nhưng đáng yêu và dễ thương và đáng trân trọng. Hình ảnh”cô em” nổi trội trước vạn vật thiên nhiên, con người đang làm chủ môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường, tươi tắn và đầy khoẻ khoắn, thao tác hăng say thật đáng quý biết bao. Bức tranh vạn vật thiên nhiên hòa quyện hình ảnh con người dường như càng sinh động, ấm cúng hơn. “Ma bao túc….bao túc ma hoàn”, sự sáng tạo trong điệp ngữ vòng tạo ra sự uyển chuyển trong vòng xoay của việc làm. Không gian từ trời đất cao rộng, bát ngát dần thu hẹp lại bên không khí sinh hoạt mái ấm gia đình-nhà bếp lửa “Xay hết lò than đã rực hồng”. Chỉ bằng một từ “hồng”, sẽ là nhãn tự bài thơ cùng bút pháp điểm xuyết làm cho bao nhiêu cảm xúc ý tứ dường như được dồn nén, chất chứa lâu nay được bung tỏa. “Hồng” – đó là ánh sáng của niềm tin, kỳ vọng, là ngọn lửa của ánh sáng xua tan khung trời đêm, là ngọn lửa của hơi ấm xua tan đi lạnh lẽo, cô độc, là ngọn lửa của nụ cười, niềm sáng sủa của tan nỗi buồn, mệt nhọc của thực tại. Tâm hồn thi sĩ giờ đây chất chứa tình yêu, niềm thương mến khuynh hướng về giang sơn, về mong ước ngày dân tộc bản địa hoà bình, thứ ánh sáng ấy to lớn và cao đẹp biết nhường nào. Bác vẫn như vậy, dẫu thực tại có gian truân đến đâu, Người vẫn luôn khuynh hướng về vạn vật thiên nhiên, vẫn đau đáu nỗi lo cho môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường ấm no của dân tộc bản địa.

Bằng giải pháp phối hợp hài hoà hình ảnh cổ xưa và tinh thần tân tiến, cách diễn đạt cô đọng mà hàm súc, cảm xúc dồn nén vào bên trong ý tưởng. Bút pháp gợi với những hình ảnh quen thuộc bình dị mà giàu cảm xúc, bài thơ Chiều tối đã thể hiện được tâm hồn Bác, con người dù trong đau khổ trong xiềng xích vẫn vững niềm tin phía trước, vẫn giữ tinh thần thép trong môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường. Đồng thời thấy được tình yêu vạn vật thiên nhiên, yêu giang sơn và ý chí sắt đá của người chiến sỹ. Đồng thời, bài thơ cũng minh chứng cho nét độc lạ trong phong thái thơ Bác như một nhà thơ từng nhận định rằng “Thơ Bác đi từ ngôn từ đến hình tượng thơ luôn luôn có sự vận động khuynh hướng về sự việc sống, ánh sáng, tương lai”.

Phân tích bài thơ Chiều tối – Mẫu 14

Hồ Chí Minh không riêng gì có là một nhà văn hóa truyền thống, một anh hùng dân tộc bản địa, một vị cha già của giang sơn mà Người còn là một một nhà văn, nhà thơ lớn của nền văn học Việt Nam. Người đã để lại cho đời một khối lượng thơ ca đồ sộ phong phú về thể loại, phong phú về phong thái và thâm thúy về tư tưởng. Thơ Bác vừa hay bởi cách gieo vần, vừa khít bởi chính hồn thơ, chính tinh thần “thép” trong thơ. Và Chiều tối là bài thơ tiêu biểu vượt trội của Bác, đó là bài thơ thể hiện sự thành công xuất sắc khi phối hợp giữa nét cổ xưa và tinh thần tân tiến

Hai câu thơ thơ mở đầu bài thơ là khung cảnh vạn vật thiên nhiên núi rừng to lớn, vắng lặng với cánh chim mỏi mệt đang bay về tổ dưới chòm mây nhẹ trôi:

Quyện điểu quy lâm tầm túc thụCô vân mạn mạn độ thiên không

(Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủChòm mây trôi nhẹ giữa tầng không)

Cánh chim và chòm mây là hai hình ảnh thường xuất hiện trong những câu thơ chiều xưa và nay. Đây là hai hình ảnh chỉ không khí nhưng đã gợi những liên tưởng về thời hạn. Quãng thời hạn chiều tối thường là lúc đoàn viên, khi mọi người quay quồng trở về đoàn viên với mái ấm gia đình nhưng cũng là lúc con người ta thấy vô cùng đơn độc nếu không còn một chốn để trở về. Giữa không khí to lớn dường như con người và cảnh vật đều như đã nghỉ ngơi thì những chòm mây vẫn nhẹ nhàng trôi hững hờ không nghỉ càng làm nổi trội sự yên bình nơi rừng núi lúc chiều tối. Chòm mây ấy cũng như Bác, đang trong chốn lao tù, vẫn phải cô độc bước tiến. Chòm mây đơn độc, lặng lẽ và Bác cũng lặng lẽ, đơn độc xen vào đó là chút do dự trăn trở không biết tương lai sẽ đi đâu về đâu của người tù nơi đất khách quê người. Nhưng có lẽ rằng chỉ người dân có lòng yêu nước nồng nàn như Bác thì mới có thể thể ung dung, bình tĩnh, sáng sủa vượt lên mọi sự giam giữ về thể xác để hòa tâm hồn vào toàn thế giới vạn vật thiên nhiên, mây trời ở ngoài kia.

Với câu thơ bảy chữ, Bác đã vẽ ra một cảnh chiều tối âm u, hoang vắng, mênh mông, cô quạnh đến yên ắng, êm ả đến lạ. Đồng thời ẩn sau những câu thơ người đọc thấy được ý chí vượt lên trở ngại vất vả với niềm khát khao, mong ước được tự do như mây trời, được quay trở về với quê nhà, được hòa tâm hồn và sống hết mình với vạn vật thiên nhiên vạn vật. Bức tranh miêu tả vạn vật thiên nhiên mà còn tồn tại cả phần hồn – cái hồn của con người hòa tâm hồn vào vạn vật thiên nhiên ở trong số đó.

Trong khung cảnh vạn vật thiên nhiên mênh mông, đượm nét buồn lúc chiều tối nơi rừng núi, bỗng có sự xuất hiện của con người:

Sơn thôn thiếu nữ ma bao túcBao túc ma hoàn, lô dĩ hồng

(Cô em xóm núi xay ngô tốiXay hết, lò than đã rực hồng)

.Trong bức tranh vạn vật thiên nhiên to lớn, yên bình như trong thơ cổ hình ảnh cô em xóm núi xuất hiện như một điểm sáng, làm cho bức tranh sôi động, vui tươi hơn. Bức tranh là yếu tố hòa giải và hợp lý giữa vạn vật thiên nhiên và con người với những việc làm hằng ngày trong môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường như tô đậm, khắc họa hơn nét trẻ trung, nét đáng quý của những người dân dân lao động. Con người trong thơ Bác là con người lao động và cũng là TT của bài thơ. Cô gái hiện lên với vẻ đẹp của người dân lao động cần mẫn, khỏe mạnh, tràn trề sức sống. Hình ảnh “lô dĩ hồng” là hình ảnh bình dị của đời sống làm bừng sáng, xua đi cái lạnh lẽo nơi núi rừng bởi lửa là tượng trưng cho việc sống, như ánh sáng chiếu rọi môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường sinh hoạt của con người. Đối với những người tù đày như Bác, hình ảnh lò than đã rực hồng như sưởi ấm trái tim xứ sở tù lao lạnh lẽo, đơn độc, đem lại cho những người dân sự ấm cúng, nụ cười và niềm sung sướng bình dị thường ngày. Một lần nữa ta nhận ra cái nhìn trìu mến khuynh hướng về sự việc sống của Người. Người quên đi nỗi khổ của chính bản thân mình mình để san sẻ với những người dân tự do tự chủ. Bánh xe thời hạn đang lăn dần từ chiều tà đến đêm khuya bởi ba từ “ma bao túc” được điệp vòng ở câu cuối. Sự nối âm liên hoàn, uyển chuyển vừa diễn tả vòng xoay không dứt của động tác xay ngô vừa diễn tả dòng lưu chuyển của thời hạn.

Bài thơ là yếu tố phối hợp hòa giải và hợp lý giữa phong thái cổ xưa và tân tiến, giữa vẻ đẹp giản dị mà thâm thúy. Bài thơ đã miêu tả khung cảnh vạn vật thiên nhiên và đời sống một cách chân thực, hàm súc đồng thời thể hiện tình yêu, sự gắn bó với con người, vạn vật thiên nhiên cùng lòng nhân ái đạt đến mức quên đi bản thân mình của Hồ Chí Minh. Người làm thơ trong thời hạn bị giam giữ xứ sở ngục tù mà vẫn để tâm hồn vẫn khuynh hướng về vạn vật thiên nhiên với niềm khát khao về ngày được tự do. Nhà văn Nam Cao đã viết: “Khi người ta đau chân, người ta không hề tâm trí đâu để nghĩ đến người khác được.”, để nói rằng, con người ta thường có Xu thế lo cho những đau khổ của tớ mình. Nhưng ở Bác Hồ – một người lúc nào thì cũng đau đáu nỗi lo cho dân tộc bản địa, cho giang sơn, vẫn luôn dành có phút giây quan tâm đến những thứ nhỏ nhặt nhất, bình dị nhất. Đó đó đó là nhân cách cao đẹp của vị lãnh tụ, người cha già vĩ đại của dân tộc bản địa

Bài thơ Chiều tối đã thể hiện được tâm hồn Bác, con người dù trong đau khổ trong xiềng xích vẫn vững niềm tin phía trước, vẫn giữ tinh thần thép trong môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường. Đồng thời thấy được tình yêu vạn vật thiên nhiên, yêu giang sơn và ý chí sắt đá của người chiến sỹ.

Phân tích bài thơ Chiều tối – Mẫu 15

“Chiều tối” là bài thơ được viết trong thời gian gần kết thúc của một chuyến chuyển lao. Bài thơ là một bức tranh vẽ cảnh chiều tối nơi núi rừng – cảnh đẹp chính bới nó ánh lên sự sống ấm cúng của con người. Qua đó, thể hiện một tâm hồn thi nhân nhạy cảm trước vẻ đẹp của vạn vật thiên nhiên, một tấm lòng nhân hậu riêng với con người, một phong thái ung dung luôn khuynh hướng về sự việc sống, ánh sáng và tương lai. Hay nói đúng hơn đấy là một thực thể của yếu tố phối hợp hài hoà giữa sắc tố cổ xưa và tinh thần tân tiến.

Cảnh chiều tối là một đề tài quen thuộc của văn chương. Khung cảnh buổi chiều về tối thường rất dễ sinh tình vì thế, buổi chiều đã đi vào bao áng thơ kim cổ, làm ra những vần thơ tuyệt tác. Thơ chiều cổ xưa thường man mác một nỗi buồn vắng ngắt, hoang vắng trong sự tàn tạ của thời hạn, hoặc trĩu nặng nỗi buồn tha hương lữ thứ. Ở đây, bằng vài nét chấm phá của bút pháp ước lệ tượng trưng tác giả đã tạo nên bức phông lớn làm nền cho cảnh chiều:

Quyện điểu quy lâm tầm túc thụ,Cô vân mạn mạn độ thiên không;

(Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủChòm mây trôi nhẹ giữa tầng không)

“Cánh chim” và “chòm mây” là hai hình ảnh quen thuộc thường xuất hiện trong thơ chiều xưa và nay. Cho nên, đó chỉ là hai hình ảnh của không khí mà đã mang theo ý nghĩa của thời hạn. Cánh chim ở đây được lấy từ toàn thế giới nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp cổ phương Đông. Trong toàn thế giới thẩm mỹ và làm đẹp ấy, hình ảnh cánh chim bay về rừng đang không ít có ý nghĩa hình tượng ước lệ diễn tả cảnh chiều: “Phi yến thu lâm”; “Quyện điểu quy lâm” là những nhóm từ thường thấy trong thơ chữ Hán. Trong “Truyện Kiều”, khi miêu tả cảnh chiều, Nguyễn Du đã điểm vào bức tranh hình ảnh cánh chim bay về rừng: “Chim hôm thoi thót về rừng”. Trong thơ Bà Huyện Thanh Quan cũng thế: “Ngàn mai gió cuốn chim bay mỏi” và Huy Cận lại cảm thấy bóng chiều như đang sà xuống từ cánh chim đang nghiêng dần về cuối chân trời: “Chim nghiêng cánh nhỏ bóng chiều sa”. Hình như trong cảm nhận của những thi nhân xưa thì khi miêu tả cảnh chiều mà không còn hình ảnh cánh chim thì bóng chiều chưa rõ.

Cánh chim trong thơ xưa thường chỉ là một rõ ràng nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp thuần tuý để gợi tả cảnh chiều thế thôi và thường gợi nên cảm hứng về sự việc xa xăm, phiêu bạt, chia lìa:

“Chúng điểu cao phi tận” – Lí Bạch“Thiên sơn điểu phi tuyệt” – Liễu Tông Nguyên

Chúng ta đều nhận thấy cánh chim trong thơ của Lí Bạch và Liễu Tông Nguyên đều “Phi tuyệt”, “Phi tận”. Tất cả đều không còn điểm dừng mà ở vào trạng thái bay vào chốn xa xăm, vô tận, gợi lên một ý niệm siêu hình nào đó. Còn cánh chim trong bài thơ “Chiều tối” của Bác lại sở hữu phương hướng, điểm dừng, mục tiêu bày rõ ràng:

Quyện điểu quy lâm tầm túc thụ(Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ)

Như vậy Bác đã đưa cánh chim từ toàn thế giới siêu hình trở về với toàn thế giới hiện thực. Ta nhận thấy trong quan điểm của Bác là một quan điểm đầy yêu thương, trìu mến trước biểu lộ nhỏ nhoi của yếu tố sống. Nhìn cánh chim đang bay, Bác cảm nhận được sự mệt mỏi của đôi cánh sau một ngày đường hoạt động và sinh hoạt giải trí. Trong chiều sâu tâm hồn của Bác đó đó là lòng yêu thương sự sống, cảm quan của Bác đó đó là cảm quan nhân đạo.

Câu thơ thứ hai cũng mang đậm nét Đường thi. Nó rất gần với câu thơ: “Cô vân độc khứ nhàn” của Lí Bạch. Hình ảnh chòm mây cô độc trôi giữa khung trời đang trở thành một mô típ quen thuộc trong thơ xưa, nó thường gợi lên cái cô độc thanh cao, sự phiêu diêu, thoát tục và nỗi khắc khoải của con người trước cõi hư không. Còn trong bài “Chiều tối” của Bác, hình ảnh chòm mây cô độc trôi nhè nhẹ qua khung trời chỉ là một nét vẽ tạo ra cái không khí cao rộng của cảnh trời chiều nơi miền rừng núi. Bầu trời hôm ấy phải thật cao, thật trong xanh ta mới thấy được hình ảnh chòm mây cô độc ấy gợi nên hình ảnh cô độc nơi đất khách, quê người của Bác. Mỗi một rõ ràng của cảnh chiều đều nhuốm màu tâm trạng. Cánh chim mỏi tìm về tổ ấm, còn người tù thì mệt mỏi sau một ngày đường mà vẫn chưa tồn tại được chỗ nghỉ chân. Chòm mây một mình trôi lững lờ trên tầng không, còn người tù thì đơn độc giữa một buổi chiều nơi đất khách. Hai câu thơ đạt đến mức vi diệu của lối tả cảnh ngụ tình. Ơ đó ta phát hiện một tâm hồn giàu cảm xúc trước vạn vật thiên nhiên và sự sống. Từ đó ta thấy được một nghị lực phi thường và này cũng đó đó là chất thép trong thơ của Bác.

Nếu như ở hai câu thơ đầu bằng bút pháp cổ xưa Bác đã tạo nên bức phông lớn làm nền cho bức tranh, thì trong hai câu thơ sau, Bác triệu tập làm nổi trội hình tượng TT của bức tranh. Từ bút pháp cổ xưa Bác chuyển hẳn sang bút pháp tân tiến.

Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc,Bao túc ma hoàn, lô dĩ hồng

(Cô em xóm núi xay ngô tối,Xay hết lò than đã rực hồng)

“xóm núi” là hình ảnh giản dị hình tượng cho việc sống bình yên của con người. Xóm núi như đẹp hơn, ấm cúng hơn với hình ảnh người thiếu nữ. Vẻ đẹp tươi tắn đầy sức sống của người thiếu nữ với tư thế lao động (xay ngô) trở thành tâm điểm của bức tranh vạn vật thiên nhiên buổi chiều. Điều đáng lưu ý ở đấy là hình tượng người thiếu nữ trong thơ Bác trọn vẹn khác với hình tượng người thiếu nữ trong thơ xưa. Người phụ nữ trong thơ xưa thì thường được ví như “Liễu yếu đào tơ” và sống trong cảnh “Phòng khuê khép kín”, chỉ biết “cầm, kì, thi, hoạ” là đủ. Còn người thiếu nữ trong thơ Bác thì gắn sát với việc làm lao động bình dị, đời thường, khỏe mạnh đầy sức sống. Phải chăng chính cái sức sống ấy của người thiếu nữ đã làm ra vẻ đẹp lung linh cho bức tranh.

Trong thơ xưa, những bức tranh vẽ cảnh chiều đều phải có bóng hình con người nhưng sao một mình, cô độc và hiu hắt quá. Con người ở đây mang nặng một nỗi niềm hoài cổ, một nỗi sầu muộn:

“Lom khom dưới núi tều vài chú,Lác đác bên sông chợ mấy nhà”

(Qua Đèo Ngang – Bà Huyện Thanh Quan)

Hay:

“Gác mái ngư ông về viễn phố,Gõ sừng mục tử lại cô thôn”

(Chiều Hôm Nhớ Nhà – Bà Huyện Thanh Quan)

Còn con người trong thơ Bác, lại là con người lao động đầy sức sống. Chính hai từ “thiếu nữ” đã làm bừng lên sức sống của bức tranh. Cô gái miệt mài xay ngô và hình như cô không để ý quan tâm đến những gì xung quanh mình. Cối xay vẫn tiếp tục quay và quay tít “ma bao túc” rồi “bao túc ma” và khi ngô đã xay xong “bao túc ma hoàn” thì cô mới nhìn thấy “lò than đã rực hồng”. Hình ảnh “lò than đã rực hồng” hiện lên trong đêm tối càng làm nổi trội hình ảnh người thiếu nữ. Toàn bộ cảnh vạn vật thiên nhiên đang chìm trong màu xám nhạt chuyển sang màu tối. Cũng vì thế hình ảnh lò than rực hồng có sức lôi cuốn đặc biệt quan trọng. Bài thơ kết thúc bằng chữ “hồng”, trọn vẹn có thể nói rằng đó đó đó là nơi đẹp tuyệt vời nhất của bài thơ. Đó đó đó là ánh lửa hồng của môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường đầm ấm, niềm sung sướng mái ấm gia đình, ánh lửa hồng của yếu tố sống, của niềm sáng sủa. Chữ “hồng” đặt tại cuối bài thơ soi rõ vẻ đẹp của người thiếu nữ, tỏa ánh sáng và hơi ấm xua đi cái buồn vắng của bức tranh chiều tối nơi rừng núi.

Hai câu thơ đã cho ta thấy được cái nhìn ấm cúng đầy yêu thương, trân trọng của Bác riêng với con người lao động. Buổi “Chiều tối” nơi miền rừng núi quạnh hiu, hoang vắng, lẽ ra rất đỗi buồn bã, thê lương trước mắt người tù bị xiềng xích, bị giải đi với biết bao nỗi gian lao vất vả, nhưng trái lại đó là tiếng reo vui. Chữ “hồng” ở cuối bài đã làm ra tiếng reo vui ấy, tạo cho bài thơ âm hưởng nồng ấm, dạt dào.

“Chiều tối” là một tác phẩm đậm đà sắc tố cổ xưa mà cũng rất tân tiến, thể hiện một cách tự nhiên và phong phú vẻ đẹp của hình ảnh người tù – thi sĩ, người chiến sỹ cộng sản Hồ Chí Minh. Bài thơ đã thể hiện tình yêu vạn vật thiên nhiên tha thiết của Bác. Điều đặc biệt quan trọng ở đấy là cảm quan vạn vật thiên nhiên của Bác gắn sát với cảm quan nhân đạo, cảm quan về sự việc sống.

Phân tích bài thơ Chiều tối – Mẫu 16

Hồ Chí Minh là tên thường gọi gọi gắn bó với toàn bộ con dân Việt Nam. Không chỉ là một nhà cách mạng lỗi lạc, một vị lãnh tụ tài ba, Hồ Chí Minh còn là một một nhà thơ, nhà văn lớn. Người đã để lại cho di sản văn học Việt Nam thật nhiều giá trị cao quý. “Nhật ký trong tù” là một trong những tập thơ nổi tiếng của người. Trong số đó, “chiều tối” là bài thơ tiêu biểu vượt trội trong tập nhật ký ấy, thể hiện tình yêu vạn vật thiên nhiên, môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường và ý chí vượt lên trên tình hình khắc nghiệt.

Bài thơ Chiều tối được viết trong một buổi chiều nơi thôn dã, khi Bác Hồ bị giải từ nhà lao Tĩnh Tây đến nhà lao Thiên Bảo. Ngay từ những câu thơ đầu, Bác đã vẽ nên bức tranh chiều tối dưới con mắt của người tù chính trị tay đeo gông chân vướng xiềng vô cùng rõ ràng:

Quyện điểu quy lâm tầm túc thụCô vân mạn mạn độ thiên không

Dịch nghĩa:

Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủChòm mây trôi nhẹ giữa tầng không

Bức tranh vạn vật thiên nhiên được Bác tô vẽ một cách chân thực, bằng những hình ảnh “chim mỏi”, “chòm mây”. Buổi chiều tối là thời hạn vạn vật nghỉ ngơi, những cánh chim tìm về với tổ sau một ngày dài kiếm ăn. Sự mệt mỏi của cánh chim được liên tưởng đến việc mệt mỏi của người tù chính trị phải đi liên tục. Nhưng cánh chim dù mỏi thì giờ đây đã được trở về tổ nghỉ ngơi, còn người tù chính trị dù có mỏi mệt vẫn phải tiếp bước tiến. Tổ đó đó là động lực thúc đẩy để cánh chim không ngừng nghỉ nỗ lực, còn người tù lại chẳng có chút động lực nào. Hình như trải qua hình ảnh cánh chim ấy, là ẩn sâu nỗi nhớ nhà, nhớ nước. Nỗi nhớ da diết trong tâm nhưng không thể nào làm gì được.

Chiều tối gợi ra một vẻ u buồn

Lại nhắc tới chòm mây, khi cánh chim tìm về với tổ thì chòm mây vẫn “trôi nhẹ giữa tầng không”. Chòm mây le lỏi giữa khung trời chiều tối ấy, in như sự một mình của người tù giữa không khí mênh mông của rừng núi, đi một cách vô định, không biết nơi nào là bến đỗ. Nhưng có lẽ rằng, chòm mây ấy cũng là khao khát của Hồ Chí Minh. Khao khát được tự do tự tại bay đi muôn nơi, thoát khỏi sự kìm kẹp của quân địch.

Chỉ bằng hai câu thơ, Hồ Chí Minh đã phác họa nên bức tranh vạn vật thiên nhiên vô cùng bình dị, thân thiện. Dù đang trong tình hình chẳng mấy vui vẻ, nhưng Bác Hồ vẫn vẫn đang còn cái nhìn thật tinh xảo, nhạy cảm về vạn vật thiên nhiên xung quanh. Phải là tình nhân vạn vật thiên nhiên, bản lĩnh thế nào mới trọn vẹn có thể sáng sủa đến nhường ấy.

Trong khung cảnh vạn vật thiên nhiên mênh mông, đượm nét u buồn, Hồ Chí Minh bỗng nhận ra bức tranh đời sống thật bình dị mà cũng thật đẹp:

Sơn thôn thiếu nữ ma bao túcBao túc ma hoàn, lô dĩ hồng

Dịch thơ

Cô em xóm núi xay ngô tốiXay hết, lò than đã rực hồng

Giữa không khí mênh mông của trời đất, giữa cái buồn hiu quạnh của vạn vật thiên nhiên bỗng xuất hiện một cô sơn nữ. Đó như một điểm sáng làm bức tranh vôn yên tĩnh lạ thường trở nên sinh động, vui tươi và có hồn hơn.

Hình ảnh “cô em xóm núi xay ngô tối” thể hiện nét trẻ trung lao động đáng quý của con người. Khi mọi vật đã tìm về chốn nghỉ ngơi thì con người vẫn tiếp tục với guồng quay của lao động. Đó là nét trẻ trung vô cùng đáng quý, thể hiện sức dẻo dai của những người dân lao động chân chất. Ở đây, Bác đã lặp hai hai từ “bao túc” như muốn nói sự tuần hoàn của thời hạn, sự bền chắc của con người. Đó là nét tinh xảo mà chỉ có trong thơ Bác mới đã có được.

Bức tranh sinh động nhờ hình ảnh lao động khỏe mạnh mẽ và tự tin của cô em xóm núi, và vừa ấm cúng bởi ánh lửa bên nhà bếp than hồng. Hình ảnh lò than rực hồng giữa rừng núi mênh mông một màu đen ấy như nhen nhóm trong tâm Bác bao nụ cười, niềm sáng sủa yêu đời. Chính nhờ lò than rực hồng đã xua đi cảm hứng lạnh lẽo, đơn độc của người tù chính trị đang xa xứ. Hồ Chí Minh đã khôn khéo sử dụng nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp lấy sáng tả tối, lấy không khí tả thời hạn mang lại bức tranh càng thêm sinh động.

Ở đây, Hồ Chí Minh đã khai thác mạch thơ vô cùng tinh xảo, đó là miêu tả từ tối đến sáng, từ buồn đến vui. Đó là thể hiện tinh thần sáng sủa, khát khao hướng tới tương lai của tác giả. Dù đang trong tình hình gông tù, nhưng kỳ vọng về một ngày mai tươi sáng hơn luôn nhen nhóm trong tâm Người.

Bài thơ chiều tối mang đậm tinh thần của Hồ Chí Minh, đó là một tinh thần sáng sủa, yêu đời, vượt lên mọi tình hình để xem môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường tươi đẹp hơn. Tinh thần ấy khó lòng ai đã có được. Đặc biệt, bài thơ đã thể hiện sự tài hoa trong nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp của Bác Hồ. Bằng bút pháp chấm phá tinh xảo, nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp tả cảnh ngụ tình thâm thúy, cùng với cách dùng từ ngữ linh hoạt, Hồ Chí Minh đã mang lại cho những người dân đọc những xúc cảm rất thật. Không cần dùng quá nhiều tới ngôn từ, nhưng mỗi từ ngữ được sử dụng để gợi nhiều ý nghĩa thâm thúy.

“Chiều tối” là bài thơ thực sự thành công xuất sắc của Hồ Chí Minh khi đã vẽ nên bức tranh hoàn hảo nhất về vạn vật thiên nhiên, về con người và lồng ghép trong số đó những ý niệm thâm thúy. Càng phân tích bài thơ chiều tối ta càng thêm yêu tài năng và phẩm chất của nhà thơ, nhà văn, nhà cách mạng lỗi lạc Hồ Chí Minh.

Phân tích bài thơ Chiều tối để thấy được tình yêu vạn vật thiên nhiên, yêu môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường, ý chí vượt lên tình hình khắc nghiệt của nhà thơ Chiến sĩ Hồ Chí Minh. Với 2 dàn ý rõ ràng kèm theo 16 bài văn mẫu phân tích Chiều tối giúp những ban có thêm nhiều tư liệu tìm hiểu thêm, củng cố kỹ năng viết văn ngày một hay hơn.

Chiều tối là một bài thơ tiêu biểu vượt trội cho nét trẻ trung cổ xưa và tân tiến trong thơ Hồ Chí Minh. Bài thơ chỉ đơn thuần và giản dị là tả về phong cảnh vạn vật thiên nhiên và con người nơi xóm núi khi chiều muộn, đồng thời, cũng chứa đựng trong số đó nỗi niềm ước mong được tự do, được sum họp của Người.

Bạn đang xem: Văn mẫu lớp 11: Phân tích bài thơ Chiều tối (Mộ) của Hồ Chí Minh

Dàn ý số 1

I. Mở bài:

Giới thiệu sơ lược về tác giả, nêu cảm nhận chung về tác phẩm

Hồ Chí Minh là nhà cách mạng vĩ đại đồng thời là nhà thơ lớn của dân tộc bản địa. Ngục trung nhật kí (Nhật kí trong tù) là tác phẩm tiêu biểu vượt trội, được Bác viết trong thời hạn bị cơ quan ban ngành thường trực Tưởng Giới Thạch bắt tại Quảng Tây (Trung Quốc), từ thời điểm ngày thu năm 1942 đến ngày thu 1943. Mộ (Chiều tối) là bài thơ có mức giá trị nội dung và nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp độc lạ: Điều khác lạ là bài thơ được viết trong tình hình người bị giải đi trên đường, với gông cùm xiềng xích, nhưng không phải là một lời than vãn xót xa. Trái lại, đó là một nét hoan ca về môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường, về con người, biểu lộ tâm hồn rất là đẹp tươi, nhân cách lớn lao của Hồ Chí Minh.

II. Thân bài:

* Hai câu đầu:

Quyện điểu quy lâm tầm túc thụCô vân mạn mạn độ thiên không

– Hai câu đầu vẽ nên một bức tranh nên thơ, yên bình của môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường, chim bay về rừng tìm chốn trú ngụ, đám mây trôi lững lờ trên khung trời chiều, chỉ vài nét chấm phá, những bức họa đồ (trong bài thơ có họa) của thơ xưa. Song, phong vị cổ thi ấy do thân thiện về bút pháp. Còn thực ra, đây vẫn là buổi chiều nay, với cảnh thật và người thật (người tù – nhà thơ) đang tận mắt nhìn ngắm.

Bức tranh phong cảnh kia tuy đẹp và nên thơ nhưng vẫn khởi sắc buồn. Quyện nghĩa là mỏi, chán, mỏi mệt. Tầm là tìm kiếm. Cánh chim sau ngày rong ruổi, trong cái giờ khắc của ngày tàn, mỏi mệt, phải trở về rừng đặng tìm kiếm chỗ trú. Cô là một mình, một mình. Mạn mạn là dài và rộng, không là trên khung trời dài, rộng mênh mông. Bản thân khung trời vẫn dài rộng như thể triệu năm qua, nhưng đám mây đơn lẻ kia đã khiến nó càng trở nên mênh mang hơn. Hai câu thơ, theo như đúng nghĩa đen cũng chỉ ra một cảnh buồn. Với người thường thì, thậm chí còn đang vui, trước cảnh ấy, lòng hẳn không sao tránh một cảm xúc man mác, bâng khuâng. Câu thơ khiến người ta liên tưởng đến một buổi chiều khác, trong thơ cổ:

Trời chiều bảng lảng bóng hoàng hôn,Tiếng ốc xa đưa vẳng trống dồnGác mái ngư ông về viễn phốGõ sừng mục tử lại cô thônNgàn mai gió cuốn chim bay mỏiDặm liễu sương sa khách bước dồnKẻ chốn Chương Đài người lữ thứ,Lấy ai mà kể nỗi hàn ôn

(Cảnh chiều hôm – Bà Huyện Thanh Quan)

Buổi chiều xưa không vắng lặng, nhưng lòng người đã tím ngát nỗi buồn. Còn cảnh ở đây, vốn là đơn chiếc. Cảnh ấy nói hộ lòng người, hẳn đang buồn. Đúng thôi, ngay đến cánh chim kia, khi chiều tắt đã vội trở về. Thế mà, giờ này, người tù mắt mờ, chân yếu, lại bị gông cùm, vẫn đang lê bước trên đường dài. Người đó không than vãn, do nhân cách vĩ đại, tuy nhiên ai không cảm được nỗi đau rất thật từ cảnh tình ấy?

* Hai câu cuối

Sơn thôn thiếu nữ ma bao túcBao túc ma hoàn, lô dĩ hồng

– Hai câu kết chuyển hướng vận động của hình tượng thơ. Ở trên, cảnh vật mênh mông, vắng lặng, tia nắng ngày đang dần tắt, nhường chỗ cho bóng đêm ập xuống. Còn ở đây, dù không tả nhưng ai cũng biết, đất trời đã vào đêm, bóng tối len dày muôn nơi. Vậy, điều gì khiến người ta cảm nhận được từng bước tiến của thời hạn, cảm thấy được ánh sáng và bóng tối? Đó là cánh chim đơn lẻ bay về chốn cũ. Đặc biệt, đó là ánh rực hồng của lò than nơi xóm núi. Đây cũng là lối chấm phá, lấy ánh sáng tả bóng tối.

– Nhưng sự chuyển hướng đích thực của hình tượng thơ không riêng gì có có vậy. Nếu cảnh ở trên mang nét buồn của yếu tố một mình, hoang vắng, thì cảnh ở đây, dù là đêm tối nhưng ấm cúng, giàu sức sống. Đôi mắt của người nghệ sĩ ở tiền cảnh khi phóng nhìn ra xa và lên rất cao, càng nhìn càng mất hút và trống trải. Khi hai con mắt ấy nhìn gần, đã phát hiện hình ảnh không ngờ:

Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc

– Vóc dáng người thôn nữ cùng với việc làm lao động dường như thể thường ngày ấy đã xua đi sự cô quạnh giữa miền sơn cước. Và, đến lúc việc làm đã xong, thì ánh sáng tràn ngập.

Bao túc ma hoàn, lô dĩ hồng.

Trong bóng đêm, ánh sáng ấy càng có sức phủ rộng. Lòng người từng man mác buồn đã ấm lại cùng với ánh lửa kia. Đến đây thì sự vận động của hình tượng thơ được trọn vẹn.

III. Kết bài:

“Mộ” là bài thơ rất tiêu biểu vượt trội cho phong thái nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp thơ Hồ Chí Minh Khi sử dụng thể thơ luật Đường, tác giả đã vận dụng khá thuần thục bút pháp chấm phá để tả cảnh, lấy động tả tĩnh, nhất là lấy cảnh tả tình. Trong bài thơ, không còn từ hay rõ ràng nói về chủ thể trữ tình, nhưng người đọc vẫn nhận ra hai con mắt, tấm lòng của con người ấy. Tuy nhiên, dù mang phong vị cổ xưa, đây vẫn là bài thơ tân tiến. Chất tân tiến thể hiện ở sự vận động hình tượng thơ, nhất là ở tấm lòng và tư tưởng của thi nhân. Dù bị gông cùm, xiềng xích, con người này vẫn rất là ung dung tự tại, luôn quên mình để xem ngắm môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường và rung động với từng biểu lộ, dù chỉ nhỏ nhoi, tinh xảo.

Dàn ý số 2

a) Mở bài

– Giới thiệu tác giả:

Hồ Chí Minh không riêng gì có là một vị lãnh tụ vĩ đại mà còn là một một danh nhân văn hóa truyền thống của dân tộc bản địa. Hồ Chí Minh để lại cho nước nhà một sự nghiệp văn học đồ sộ

– Giới thiệu tác phẩm:

Tác phẩm được trích trong tập thơ Nhật Kí trong tù của Bác Bài thơ thể hiện tình yêu vạn vật thiên nhiên và tấm lòng lớn lao của Hồ quản trị

b) Thân bài

* Hai câu đầu

Quyện điểu quy lâm tầm túc thụVân mạn mạn độ thiên không

– Khung cảnh chiều tối được mở ra với hình ảnh tả thực đầy chất thơ: hình ảnh cánh chim mải miết bay về rừng tìm nơi trú ngụ; những đám mây lờ lững bảng lảng trôi về cuối trời.

– Một không khí mênh mông, to lớn nhưng lại thơ mộng, yên bình

– Gợi một buổi chiều tà hiu hắt, tia nắng chỉ từ le lói phía chân trời.

– Không gian vạn vật thiên nhiên đó đó là tấm gương soi phản chiếu nội tâm con người:

– Cánh chim vội vã mang dáng vóc sự mệt mỏi, nhọc nhằn sau ngày tháng rong ruổi

– Áng mây lững lờ trôi, đơn độc, một mình trên nền trời mênh mông, to lớn.

– Bầu trời như được đưa lên rất cao hơn thế nữa xa hơn nỗi lòng con người vì thế cũng như trải dài ra ngút ngàn. Đứng trước thời khắc cuối ngày, lòng người bỗng thấy đơn độc, trống trải; thấy mỏi mệt, bâng khuâng. Và cánh chim sau những phút giây mỏi mệt vẫn được nghỉ ngơi nơi tổ ấm còn người sau những khoảng chừng thời hạn ngắn gông cùm, đọa đày lại phải chịu cảnh ngục tù tăm tối.

– Thế nhưng người ấy lại chẳng một câu than vãn, oán trách và lại thả hồn vào vạn vật thiên nhiên cảnh vật để cảm nhận và chấm phá nên những nét tuyệt mĩ nhất của bức tranh cuối ngày.

– Thể hiện tình yêu vạn vật thiên nhiên rạo rực trong trái tim người chiến sỹ cách mạng

– Trong tâm tưởng người chiến sỹ lúc nào thì cũng thường trực nỗi nhớ về quê nhà, giang sơn.

– Ý chí sắt đá, nghị lực phi thường, phong thái ung dung và niềm sáng sủa cách mạng của Hồ quản trị. (cánh chim hình tượng cho môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường tự do)

* Đánh giá, mở rộng:

Hai câu thơ vừa mang nét cổ xưa, tân tiến với những hình ảnh thơ quen thuộc, bút pháp ước lệ tượng trưng, chấm phá điểm xuyết, không nói về cảnh trời chiều nhưng người đọc vẫn trọn vẹn có thể cảm và tưởng tượng ra không khí và nỗi lòng mà câu thơ muốn gửi gắm. Cánh chim không hề là một đề tài xa lạ trong thơ cổ thế nhưng cánh chim của Bác lại thật đặc biệt quan trọng. Nếu như cánh chim của Lý Bạch là cánh chim “điểu cao phi tận” bay vút vào không khí ngút ngàn thì cánh chim của Hồ quản trị lại mang hồn sống, là cánh chim chao liệng không khí, làm chủ không khí, vạn vật.

* Hai câu cuối:

Sơn thôn thiếu nữ ma bao túcBao túc ma hoàn, lô dĩ hồng

– Bức tranh sinh hoạt của con người nơi xóm núi:

– Bóng tối buông xuống phủ lấp không khí

– Hình ảnh cô thôn nữ miền sơn cước hăng say, uyển chuyển với việc làm thường nhật: say ngô => vẻ đẹp khỏe mạnh, tươi tắn, tràn trề sức sống

– Hình ảnh lò than rực hồng: bừng lên ánh sáng, xua tan bóng tối, sưởi ấm không khí hiu quạnh, lạnh lẽo, vắng vẻ ở ý thơ trên.

– Hình tượng thơ thân thiện, mộc mạc diễn tả chân thực nhịp sống cuối ngày tại miền sơn cước. Qua đó thể hiện tình yêu thương, trân trọng vô bờ của Bác riêng với những người lao động.

– Hình tượng thơ mang tính chất chất chất của yếu tố vận động:

– Thời gian từ chiều tối cho tới tối hẳn

– Cánh chim bay, chòm mây trôi để rồi cũng quy tụ về phía tương lai về ánh sáng.

– Lòng người đi từ chỗ lạnh giá, cô quạnh đến mức ấm nóng, say mê, rạo rực, vui tươi, hồ hởi.

– Nhãn tự “hồng” khép lại bài thơ có sức lay động, phủ rộng đến toàn bộ ý thơ:

– Ngọn lửa hồng phủ rộng, lấn át bóng đêm; xua đi khoảnh khắc lạnh lẽo buốt giá trong cõi lòng con người. Ngọn lửa ấy thổi bùng lên bao khát vọng, ý chí và quyết tâm người chiến sỹ cách mạng giữa cảnh ngục tù đọa đầy.

– Hai câu thơ đã tô vẽ dáng dấp con người. Con người hiện lên kì vĩ, làm chủ không khí, thời hạn, xua đi sự đơn độc, vắng vẻ của vạn vật thiên nhiên. Bên cạnh đó, ýthơ còn thể hiện sức sống mãnh liệt và khát khao lớn lao của người thi nhân.

c) Kết bài:

Khái quát rực rỡ nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp: sử dụng từ hán ngữ; bút pháp ước lệ tượng trưng: lấy mây điểm trăng; lấy động tả tĩnh, lấy cảnh vật để khắc tạc thời hạn, nhấn nhá nỗi niềm con người; nét cổ xưa xen lẫn tân tiến… Khái quát giá trị nội dung: Bức tranh vạn vật thiên nhiên bát ngát, to lớn nhưng vắng vẻ, cô quạnh. Hình tượng con người với sức sống mãnh liệt, ung dung, tự tại giữa gông cùm, xiềng xích.

Xem thêm: Dàn ý phân tích bài thơ Chiều tối

Phân tích Chiều tối – Mẫu 1

Hồ Chí Minh là một tên thường gọi mà toàn bộ con dân Việt Nam đều ghi tạc trong tim với một lòng yêu quý, kính trọng vô bờ bến. Trong quy trình tìm lại tự do cho dân tộc bản địa, Bác đã phải chịu thật nhiều khổ cực, gian khó, đã thật nhiều lần bị tóm gọn giam, chuyển từ nhà tù này sang nhà tù khác, bị đánh đập, tra tấn dã man. Tuy nhiên, trong tình hình trở ngại vất vả ấy, ở Người vẫn ánh lên một tinh thần sáng sủa, một niềm tin vào một trong những ngày mai tươi sáng. Bài thơ “Chiều tối” nằm trong tập thơ “Nhật kí trong tù” đã thể hiện được phần nào tinh thần ấy của Người. Bài thơ chỉ đơn thuần và giản dị là tả lại cảnh nơi thôn dã vào một trong những buổi chiều tối, thế nhưng chứa đựng trong số đó là một ước mơ tự do cho bản thân mình, ước mơ được quay trở lại quê nhà để tiếp tục thiên chức của tớ.

Bài thơ được sáng tác khi Bác bị giải từ nhà lao Tĩnh Tây đến nhà lao Thiên Bảo. Bức tranh chiều tối được nhìn qua cặp mắt của người tù tay đeo gông chân vướng xiềng:

“Quyện điểu quy lâm tầm túc thụCô vân mạn mạn độ thiên không.”

Dịch thơ:

“Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ,Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không.”

Buổi chiều thường là lúc đoàn viên, nhưng cũng là lúc con người ta thấy vô cùng đơn độc nếu không còn một chốn để về. Cánh chim mỏi sau một ngày kiếm ăn đã và đang bay về tổ của tớ. Trên không trung chỉ từ lững lờ một chòm mây. Giữa vạn vật thiên nhiên bát ngát hùng vĩ, con người và cảnh vật đều như tạm ngưng, chỉ có chòm mây ấy vẫn nhẹ nhàng trôi, càng làm nổi trội lên sự yên ắng, êm ả của buổi chiều tối nơi rừng núi. Chòm mây ấy cũng như Bác, đang trong tình cảnh tù tội, vẫn phải cô độc bước tiến. Chòm mây đơn độc, lặng lẽ, Bác cũng lặng lẽ, đơn độc. Tuy thế, phải là một người dân có lòng yêu vạn vật thiên nhiên, phải có một tâm thái ung dung, bình tĩnh, sáng sủa, vượt lên mọi gông cùm về thể xác để ngắm vạn vật thiên nhiên, hòa tâm hồn với vạn vật thiên nhiên như vậy. Thân xác mỏi rã rời vì phải đi một ngày dài đường vất vả, nhưng Bác vẫn dõi mắt theo cánh chim về tổ, tầng mây lững lờ trôi lúc chiều về.

Tuy chỉ hai câu thơ bảy chữ, nhưng đã và đang làm cho những người dân đọc tưởng tượng ra được cảnh chiều muộn nơi rừng núi thật mênh mông, âm u, vắng vẻ, quạnh quẽ. Đồng thời, cũng nói lên niềm mong ước quay trở về với quê nhà, ước mong được tự do như đám mây kia.

Trong khung cảnh vạn vật thiên nhiên mênh mông, đượm nét buồn lúc chiều muộn nơi rừng núi, bỗng xuất hiện con người:

“Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc,Bao túc ma hoàn, lô dĩ hồng.”

Dịch thơ:

“Cô em xóm núi xay ngô tối,Xay hết, lò than đã rực hồng.”

Giữa cảnh buồn của vạn vật thiên nhiên như trong thơ cổ, cô sơn nữ hiện lên như một điểm sáng, làm cho toàn bộ bức tranh trở nên sinh động, vui tươi hơn. Đó đó đó là nét cố điển mà tân tiến trong thơ của Hồ Chí Minh. Bức tranh vừa có người, vừa có hoạt động và sinh hoạt giải trí khỏe mạnh mẽ và tự tin của con người trong số đó. Đó đó đó là nét trẻ trung, nét đáng quý của người dân lao động. Cô gái đang miệt mài xay ngô bên lò than rực hồng để sẵn sàng sẵn sàng bữa tối. Ở đây, bản dịch thơ không đảm bảo được nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp của bản chữ Hán. Bác đã tái diễn hai chữ “bao túc” ở cuối câu thứ ba và đầu câu thứ tư, như những vòng xoay tiếp nối đuôi nhau nhau của cô nàng, như sự tuần hoàn của thời hạn, trời đã tối, tối dần. Bức tranh vừa ấm cúng bởi cảnh tượng lao động khỏe mạnh mẽ và tự tin của người thôn nữ lao động, vừa bởi cái ánh hồng của nhà bếp lò. Đó chỉ là một thứ niềm sung sướng bình dị, vậy mà Bác vẫn gạt bỏ hết những đau đớn, mệt mỏi về thân xác để cảm nhận được.

Nhà văn Nam Cao đã viết: “Khi người ta đau chân, người ta không hề tâm trí đâu để nghĩ đến người khác được”, để nói rằng, con người ta thường có Xu thế lo cho những đau khổ của tớ mình. Thế nhưng, ở Bác Hồ – một người lúc nào thì cũng lo nỗi lo của dân tộc bản địa, của giang sơn – vậy mà cũng vẫn luôn quan tâm đến những thứ nhỏ nhặt nhất, bình dị nhất. Đó đó đó là nhân cách cao đẹp của vị lãnh tụ vĩ đại của toàn bộ chúng ta.

Bài thơ “Chiều tối” là một bài thơ tiêu biểu vượt trội cho nét trẻ trung cổ xưa và tân tiến trong thơ Hồ Chí Minh. Bài thơ chỉ đơn thuần và giản dị là tả về phong cảnh vạn vật thiên nhiên và con người nơi xóm núi khi chiều muộn, đồng thời, cũng chứa đựng trong số đó nỗi niềm ước mong được tự do, được sum họp của Người. Đồng thời, ở Bác, toàn bộ chúng ta vẫn luôn thấy ánh lên một vẻ đẹp của tinh thần quên mình, của một trái tim giàu lòng yêu thương luôn biết quan tâm đến những điều bình dị nhất.

Phân tích Chiều tối – Mẫu 2

“Nhật ký trong tù” của Hồ Chí Minh được viết từ 2/8/1942 đến 10/9/1943 khi Người bị cơ quan ban ngành thường trực Tưởng Giới Thạch bắt giam một cách vô cớ, đày đọa khắp những nhà lao tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc. Trong số 133 bài thơ “Nhật ký trong tù” có một số trong những bài ghi lại những thời khắc đáng nhớ trong thời gian ngày: Buổi sớm, Buổi trưa, Quá trưa, Chiều hôm, Chiều tối, Hoàng hôn, Nửa đêm… Mỗi bài là một nỗi niềm trong những tháng ngày “ác mộng”.

“Chiều tối” (Mộ) là bài thất ngôn tứ tuyệt số 31 trong “Nhật ký trong tù”. Bài thơ số 32 là bài “Đêm ngủ ở Long Tuyền”. Vậy, bài “Chiều tối” ghi lại cảnh xóm núi lúc ngày tàn trên con phố từ Thiên Bảo đến Long Tuyền vào tháng 10/1942.

Đây là nguyên tác bài thơ:

“Quyện điểu quy lâm tầm túc thụ,Cô vân mạn mạn độ thiên không,Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc,Bao túc ma hoàn lô dĩ hồng”.

Một cái nhìn man mác, một thoáng ước mơ thầm kín về một mái ấm, một chỗ nghỉ chân…của nhà thơ trên con phố lưu đày khổ ải muôn dặm, được hé lộ qua bài thơ, đọc qua tưởng như chỉ tả cảnh chiều tối nơi xóm núi xa lạ.

Hai câu đầu tả khung trời lúc ngày tàn. Hai nét vẽ “động” cánh chim mỏi mệt (quyện điểu) bay về rừng xa, tìm cây trú ẩn, một áng mây đơn độc, một mình (cô vân) đang lững lờ trôi (mạn mạn). Câu trúc hai câu thơ đăng đối, âm điệu thơ nhẹ, thoáng buồn. Người chiến sỹ bị lưu đày ngước mắt nhìn khung trời, dõi theo cánh chim bay và áng mây trôi nhẹ mà lòng man mác. Rất tinh xảo, nét vẽ ngoại cảnh đã thoáng hiện tâm cảnh. Câu thơ dịch của Nam Trân tuy chưa thể hiện được chữ “cô” trong “cô vân” nhưng khá hay:

“Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủChòm mây trôi nhẹ giữa từng không”.

Hai câu thơ 1, 2 mang vẻ đẹp cổ xưa: tả ít mà gợi nhiều chỉ 2 nét phác họa (chim bay, mây trôi) mà gợi lên cái hồn cảnh vật, ngày tàn, màn đêm buông xuống dần, tạo vật như đang chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi, mệt mỏi. Nghệ thuật lấy điểm vẽ diện, lấy động tả tĩnh được vận dụng sáng tạo. Nhìn chim bay, mây trôi mà cảm thấy khung trời bát ngát hơn, cảnh chiều tối êm ả, yên bình hơn. Cảnh chiều tối ở xóm núi này còn mang tính chất chất ước lệ, nó mở rộng liên tưởng và cảm xúc thẩm mỹ và làm đẹp trong tâm hồn mỗi toàn bộ chúng ta,… nhớ về một cánh chim bay trong “Truyện Kiều”: “Chim hôm thoi thót về rừng”; nhớ đến một cánh chim bay mỏi và hình ảnh người lữ thứ trong chiều sương lạnh nhớ nhà:

“Ngàn mai gió cuốn, chim bay mỏiDặm liễu sương sa, khách bước dồn

(Chiều hôm nhớ nhà)

Trở lại bài “Chiều tối”, áng mây đơn độc một mình đang lơ lửng, trôi nhẹ trên khung trời là hình ảnh ẩn dụ về người lưu đày trên con phố khổ ải xa lắc! Ngôn ngữ thơ hàm súc, biểu cảm, vừa tả cảnh vừa tả tình, thoáng nhẹ mà đầy ấn tượng, dư ba.

Tiếp theo câu cuối 3 – 4 từ cảnh khung trời tác giả nói về môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường con người nơi núi. Thiếu nữ và lò than hồng là TT của bức tranh này:

“Sơn thôn thiếu nữ ma bao túcBao túc ma hoàn lô dĩ hồng”.

Một nét vẽ tươi tắn, bình dị, đáng yêu và dễ thương: Thiếu nữ xóm núi đang xay ngô. Ba chữ “ma bao túc” ở cuối câu ba được lấy lại “bao túc ma hoàn…” ở đầu câu 4, động tác uyển chuyển xay ngô, vừa diễn tả sự hoạt động và sinh hoạt giải trí vòng tròn của cái cối đá xay ngô thủ công. Đức tính cần mẫn của thiếu nữ xóm núi được cảm nhận và trân trọng. Nghệ thuật điệp ngữ liên hoàn đã làm cho thơ liền mạch và có về nhạc điệu. Câu thơ địch: “Cô em xóm núi xay ngô tối”, với 2 chữ cô em đã làm lạc phong thái thơ Hồ Chí Minh; chữ “tối” thêm vào đã làm cho ý thơ lộ, còn đâu nữa ý tại ngôn ngoại trong bài thơ chữ Hán này?

Sự vật như nối liếp theo dòng chảy thời hạn mà xuất hiện: Khi ngô xay xong than đã rực hồng, sáng bừng lên, vô cùng ấm cúng. Khi màn đêm đã bao mịt mùng, lò than đỏ rực lên, cảnh vật ấy thu hút tâm trí người tù hiện giờ đang bị giải đi. Buồn biết bao cảnh nhà bếp lạnh tro tàn! ấm cúng biết bao một ngọn đèn, một nhà bếp hồng trong đêm lạnh. Hình ảnh thiếu nữ xóm núi xay ngô và lò than rực hồng tượng trưng cho một mái ấm đoàn viên mái ấm gia đình, nó đã làm vơi đi bao nỗi đơn độc tĩnh mịch. Hướng về một cảnh sinh hoạt dân dã bình dị: thiếu nữ xay ngô, dõi nhìn nhà bếp lửa, lò than rực hồng, khi chân tay mang nặng xiềng xích, bị giải đi trong chiều tối, Bác đã tìm thấy nơi nương tựa tâm hồn mình. Hình như nỗi đơn độc, một mình, lạnh lẽo bị xua tan. Một thoáng ước mơ thầm kín về một mái ấm mái ấm gia đình đã tới với nhà thơ trên con phố đi đày xa xứ trong màn đêm buông xuống. Cảm hứng thơ dào dạt chất nhân bản. Cái bình dị mà đầy chất thơ. Chất thơ ấy là hồn người và tình người. Hai nét vẽ về thiếu nữ xay ngô và lò than rực hồng là hai nét vẽ bình dị, ấm cúng, khoẻ và tươi tắn, làm thơ Bác có sự hoà hợp giữa sắc tố cổ xưa và chất tân tiến vẻ trung bình dị.

Nhiều bài thơ khác đã cho toàn bộ chúng ta biết trên con phố khổ ải, lưu đày người chiến sỹ cách mạng trong “Nhật ký trong tù” hầu như ít cảm thấy đơn độc, tâm hồn luôn luôn gắn bó với nhịp sống, làm chủ tình hình và sáng sủa yêu đời. Trong cảnh hoàng hôn gió rét căm, vượt lên gian truân. Người xúc động hướng tới một tiếng chuông chùa, một tiếng sáo mục đồng mà mạnh bước:

“Gió sắc tựa gươm mài đá núi,Rét như dùi nhọn chích cành câyChùa xa chuông giục người nhanh bước,Trẻ dẫn trâu về tiếng sáo bay”.

(Nam Trân dịch)

Có lúc trong cảnh bị cùm trói “Thừa cơ rét rệp xông vào đánh” mà Người vẫn “thoát ngục” tìm kiếm được một chút ít nụ cười nâng đỡ tâm hồn mình: “Oanh sớm, mừng nghe hót xóm gần” (Đêm ngủ ở Long Tuyền). Điều này đã cho toàn bộ chúng ta biết, sự sống và tự do là khát vọng của Người. Thiên nhiên và con người hiện hữu trong thơ Bác bằng những nét vẽ đẹp, bình dị, đáng yêu và dễ thương, đó là yếu tố sống mà Bác gắn bó, mến yêu suốt đời.

“Chiều tối” – một bài thơ đáng yêu và dễ thương: sắc tố cổ xưa hàm súc kết phù thích hợp với tính chất tươi tắn, tân tiến, bình dị. Tứ thơ vận động từ cảnh đến tình, từ trong bóng tối đến việc sống, đến ánh sáng và tương lai. Nét vẽ tinh xảo, thể hiện một hồn thơ “bát ngát tình”. Bài thơ thấm đượm một tình yêu mênh mông riêng với tạo vật và con người. Trong đoạ đầy gian truân, tâm hồn Bác vẫn dào dạt sự sống.

Xem thêm: Tổng hợp những kết bài về bài thơ Chiều tối

Phân tích Chiều tối – Mẫu 3

Hồ Chí Minh được quả đât nghe biết không riêng gì có là một vị lãnh tụ kiệt xuất của dân tộc bản địa Việt Nam mà còn được nghe biết như một nhà văn, nhà thơ lớn của thế kỷ XX. Ngoài văn chính luận, người còn để lại cho đời một sự nghiệp thơ ca đáng trân trọng. Trong số đó nổi trội nhất là tập thơ Nhật ký trong tù. Tập thơ này như một cuốn nhật ký bằng thơ ghi lại những phần đường giải lao đầy gian truân vất vả của người tù. Nhưng bằng bản lĩnh thép, tinh thần thép Người đã vượt qua tình hình tù đày để khuynh hướng về ánh sáng. Bài thơ Chiều tối là một trong những sáng tác tiêu biểu vượt trội nhất của tập Nhật ký trong tù:

“Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủChòm mây trôi nhẹ giữa từng khôngCô em xóm núi xay ngô tốiXay hết lò than đã rực hồng”

Tháng 8/1942, Bác Hồ sang Trung Quốc để tranh thủ sự viện trợ của ban hữu quốc tế về cuộc cách mạng ở Việt Nam. Sau mười lăm ngày đi dạo khi vừa tới thị xã Túc Vinh, tỉnh Quảng Tây, Người bị cơ quan ban ngành thường trực Tưởng Giới Thạch bắt giam vô cớ và bị “mười bốn trăng tê tái gông cùm” trong mức time gần ba mươi nhà lao của tỉnh Quảng Tây. Trong thời hạn này Người đã sáng tác tập thơ Nhật ký trong tù gồm 134 bài thơ bằng chữ Hán. Bài thơ “Mộ” (Chiều tối) sẽ là áng thơ tuyệt bút, được Người làm trên đường chuyển lao từ Tĩnh Tây đến Thiên Bảo.

Bài thơ mở đầu bằng bức tranh vạn vật thiên nhiên buổi chiều tà trên đường Bác bị giải lao. Chỉ vài nét chấm phá, hai câu đầu của bài thơ đã để lại một tiểu hoạ về cảnh vạn vật thiên nhiên vùng sơn cước ở thời gian “chiều tối”.

“Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủChòm mây trôi nhẹ giữa từng không”

Thiên nhiên hiện lên với hai nét chấm phá: cánh chim và áng mây mang sắc tố cổ thi rõ ràng. Hai hình ảnh ấy tạo ra bầu không khí khoáng đãng, cao rộng, thể hiện điểm nhìn lên của tác giả “luôn ngẩng cao đầu trong tình hình tù đày”. Buổi chiều ấy dường như ta đã phát hiện đâu đó trong thơ xưa: “Bước tới Đèo Ngang bóng xế tà” hay “Chiều tà bảng lảng bóng hoàng hôn” (Bà Huyện Thanh Quan). Cánh chim và chòm mây vốn là những thi liệu rất quen thuộc trong thơ cổ thường vốn để làm miêu tả cảnh chiều tối như một bút pháp miêu tả thời hạn. Lý Bạch trong bài thơ Độc tọa Kính Đình san đã và đang từng viết:

Chúng điểu cao phi tậnCô vân độc khứ nhàn

(Chim trời bay đi mấtMây lẻ trôi một mình)

Điều mới mẻ ở đấy là nếu như trong thơ cổ, cánh chim thường bay về chốn vô tận vô cùng, vô định, quyến rũ hứng xa xăm, phiêu dạt, chia lìa, mang cái buồn thương u uẩn thì cánh chim trong thơ Bác lại thân thiện yêu thương hơn lúc nào hết. Nó chỉ là cánh chim tìm về tổ ấm sau một ngày dài mỏi mệt kiếm ăn. Cái hay nằm ở vị trí chỗ, nhìn cánh chim bay mà thấy được “quyện điểu”, thấy được trong dáng bay của cánh chim có sự mỏi mệt của nó. Nghĩa là nhà thơ nhìn thấy được sự vận động bên trong của cánh chim kia. Đây đó đó là tình cảm nhân đạo của Hồ Chí Minh. Cái nhìn ấy thể hiện tình cảm nhân ái bát ngát của Người riêng với cảnh vật. Đúng như Tố Hữu đã từng viết “Bác ơi tim Bác mênh thống thế/ Ôm cả non sông mọi kiếp người”. Qua đó ta thấy thêm một nét nghĩa mới: người tù dường như cũng đồng cảm với cánh chim kia, Người như cũng muốn được nghỉ chân sau một ngày đày ải “Năm mươi ba cây số một ngày/ Áo mũ dầm mưa rách nát hết giày”.

Tham khảo: Văn mẫu lớp 6: Đoạn văn về quyền lợi của việc nhìn nhận yếu tố từ nhiều góc nhìn (2 mẫu)

Cùng với “Quyện điểu quy lâm”, là “Cô vân mạn mạn”. Bài thơ dịch khá uyển chuyển, nhưng đã làm mất đi đi vẻ một mình, trôi nổi, lững lờ của đám mây. Người dịch đã bỏ sót chữ “cô” và chưa thể hiện được hết nghĩa của hai từ láy “mạn mạn”. Căn cứ vào phần nguyên âm ta thấy, hình ảnh đám mây đơn độc, một mình đang chầm chậm trôi qua khung trời. Nó không riêng gì có làm cho khung trời thêm cao, thêm khoáng đãng mà còn gợi lên nỗi buồn bâng khuâng của người tù trên đất khách quê người. Nhưng buồn mà không bi lụy, không hiu hắt như trong thơ cổ xưa. Mặc dù câu thơ dịch: “Chòm mây trôi nhẹ giữa từng không” không được sát nghĩa nhưng dù sao cũng thấy cái hay riêng của nó. Chòm mây trôi nhẹ nhàng, nhàn tản như chính tâm hồn người tù chiến sỹ ung dung tự tại, bị giải tù mà như đang thưởng ngoạn cảnh trời chiều và thả tâm hồn thi sĩ chứ không hề là một cảnh tù đày mệt mỏi nữa. Qua đó ta thấy tác giả không hề để lộ cái mệt mỏi, đơn độc của chính mình. Đó đó đó là tinh thần thép vĩ đại của người tù – thi sĩ Hồ Chí Minh.

Nhìn chung, hai câu đầu bài thơ có phảng phất nỗi buồn của lòng người, của tâm trạng người tù nhưng cảnh buồn mà không chút bi lụy. Thạc sĩ Nguyễn Đức Hùng nhận xét rằng “Những buổi chiều như vậy, đâu có thiếu trong văn chương cổ kim; nhưng nếu cảnh ấy qua cái nhìn của một Lý Bạch tiêu diêu, một Khuất Nguyên u uất chắc như đinh sẽ đầy ảm đạm, thê lương. Còn ở đây, nếu không rõ nguồn gốc, nhiều người sẽ lầm tưởng “Mộ” là bài thơ của thời Thịnh Đường”.

Cảnh chiều tà nơi vùng sơn cước có chút hiu hắt vắng lặng gợi lên cái bâng khuâng man mác trong tâm người đọc nhưng sự biến chuyển của hai câu sau nhanh gọn xóa đi cái hiu hắt vốn có của núi rừng. Đó đó đó là lúc mà hai con mắt yêu thương và trái tim nhân ái bát ngát của Người phát hiện vẻ đẹp của con người lao động:

“Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc,Bao túc ma hoàn lô dĩ hồng”

Sinh thời Hồ Chí Minh chỉ có một ao ước lớn: “Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc là làm thế nào khiến cho việt nam được trọn vẹn độc lập, dân ta được trọn vẹn tự do, đồng bào ai cũng luôn có thể có cơm ăn áo mặc, ai cũng khá được học tập”. Nghĩa là ao ước của Người luôn khuynh hướng về nhân dân, nhân dân ở đây không riêng gì có hiểu là dân tộc bản địa Việt Nam ta mà còn là một nhân dân cần lao trên toàn thế giới. Đó đó đó là tinh thần nhân đạo cao quý của Quốc tế cộng sản.

Câu thơ nguyên bản “Sơn thôn thiếu nữ” dịch là “Cô em xóm núi” đứng trên bình diện nghĩa của từ thì không còn gì sai. Nhưng câu thơ dịch đang không thể hiện được cái nhìn trân trọng của nhân vật trữ tình riêng với con người; giọng điệu trang trọng của câu thơ nguyên tác không hiện hữu trong lời thơ dịch. Người phụ nữ đã nhiều lần xuất hiện trong thơ chữ Hán, nhưng phần lớn họ đều thuộc giới thượng lưu hoặc chí ít cũng thân thiện với giới thượng lưu. Phần lớn người phụ nữ trong cổ thi đều mang nỗi buồn thương man mác vì trận chiến tranh sinh ly tử biệt hay lỡ dở tình duyên, Vương Xương Linh đời Đường từng viết Khuê oán:

“Khuê trung thiếu phụ bất tri sầu,Xuân nhật ngưng trang thượng thúy lâu.Hốt kiến mạch đầu dương liễu sắc,Hối giao phu tế mịch phong hầu.”

Dịch thơ

“Cô gái phòng the chửa biết sầuNgày xuân trang điểm dạo lên lầuĐầu đường chợt thấy tơ xanh liễuHối để chồng đi tìm tước hầu.”

Cái mới ở đấy là cũng viết về hình ảnh người phụ nữ nhưng thơ Bác lại viết về người dân lao động với cái nhìn trân trọng yêu thương mang nụ cười của tấm lòng nhân đạo. Hai chữ “thiếu nữ” gợi lên vẻ tươi tắn, tươi tắn của cô nàng cùng với hoạt động và sinh hoạt giải trí xay ngô đã làm hiện lên vẻ đẹp khỏe mạnh, uyển chuyển trong lao động. Hình ảnh này đã làm xôn xao cả buổi chiều cô quạnh mang lại cho bức tranh thơ sức sống và nụ cười phủ rộng. Có lẽ cũng chính vì vậy mà có một nhà phê bình nào đó từng nhận xét rằng “Không rõ trước Hồ Chí Minh đã có một “sơn thôn thiếu nữ” thực sự là người lao động nhảy vào toàn thế giới của nàng thơ hay chưa? Chỉ biết rằng việc đặt hình ảnh “sơn thôn thiếu nữ”ở vị trí TT của bức tranh phong cảnh chiều tối đã làm cho bức tranh vạn vật thiên nhiên trở thành bức tranh về môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường con người. Sự quy đổi ấy thể hiện một khuynh hướng vận động của hình tượng thơ và quan điểm nhân sinh của Bác. Trong bất kể tình hình nào, Hồ Chí Minh cũng gắn bó với môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường con người nơi trần thế nhất là môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường nhân dân lao động”.

Tính tân tiến ở đây nữa đó đó là nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp biểu lộ. Tài hoa của Người là ở đoạn tả cảnh vạn vật thiên nhiên, tả cảnh chiều tối mà không phải dùng đến một tính từ chỉ thời hạn nào. Cả bài thơ không hề có chữ tối nào cả mà người đọc vẫn nhận ra chữ tối. Người dùng ánh lửa đỏ để thể hiện thời hạn (trời có tối mới nhìn thấy lò than rực hồng). Hơn nữa, người đọc còn cảm nhận được bước tiến của thời hạn từ chiều đến tối. Cô gái xay ngô từ khi trời còn ánh sáng; xay xong thì trời đã tối. Điệp ngữ liên hoàn (điệp ngữ vòng) “ma bao túc – bao túc ma hoàn” đã cho ta cảm nhận được thời hạn đang vận động đang xoay theo từng vòng xoay của cối xay ngô. Phải chăng Hồ Chí Minh đã có một phát hiện mới trong bút pháp tả thời hạn. Rõ ràng, trong cả những lúc tả cảnh chiều tối, thơ Hồ Chí Minh vẫn vẫn đang còn sự vận động từ bóng tối ra ánh sáng. Vòng quay của chiếc cối chấm hết, việc làm kết thúc (bao túc ma hoàn) thì lò than cũng vừa đỏ (lô dĩ hồng), ánh lửa đỏ ấm nồng xuất hiện thật bất thần, tỏa sáng vào đêm tối xua tan đi cái lạnh lẽo hiu hắt của núi rừng. Đó cũng là lúc mà cô nàng kia được quây quần bên mâm cơm ấm cúng của mái ấm gia đình.

Chữ “hồng” nằm ở vị trí cuối bài thơ nhưng có một vị trí đặc biệt quan trọng. Trong nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp Đường thi, chữ hồng sẽ là nhãn tự là con mắt thần. Nó tạo ra cái thần thái đặc biệt quan trọng cho bài thơ. Hoàng Trung Thông nhận xét rằng: Với một chữ “hồng”, Bác đã làm sáng rực lên toàn bộ bài thơ, đã làm mất đi đi sự mệt mỏi, sự uể oải, sự vội vã, sự nặng nhọc đã trình làng trong ba câu đầu, đã làm sáng rực lên khuôn mặt của cô em sau khoản thời hạn xay xong ngô tối. Chữ “hồng” trong nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp thơ đường người ta gọi là “con mắt thơ” (Thi nhãn hoặc là nhãn tự, chữ mắt) nó sáng bùng lên, nó căn lại, chỉ một chữ thôi với hai mươi bảy chữ khác đứng vị trí số 1 nặng đến mấy đi chăng nữa. Với chữ “hồng” đó có ai còn cảm hứng nặng nề, mệt mỏi, nhọc nhằn nữa đâu, mà chỉ thấy red color đã nhuốm lên cả bóng đêm, cả thân hình, cả lao động của cô nàng đáng yêu và dễ thương kia. Đó là red color tình cảm Bác.

Như vậy chữ “hồng” rất xứng danh là “ông thánh thứ hai mươi tám” của bài thơ. Ánh hồng ấy không riêng gì có tỏa ra từ chiếc nhà bếp lửa bình dị của một “sơn thôn thiếu nữ” mà hầu hết được tỏa ra từ tấm lòng nhân ái, tinh thần sáng sủa của Hồ Chí Minh. Về nét nghĩa khác, chữ “hồng” còn là một biểu lộ của cuộc vận động từ bóng tối ra ánh sáng. Thơ Hồ Chí Minh lúc nào thì cũng vậy, luôn khuynh hướng về ánh sáng. Trong bài thơ Tảo giải, chữ “hồng” ấy đã và đang từng xuất hiện:

“Phương Đông white color chuyển sang hồngBóng tối đêm tàn sớm sạch không”

Chữ “hồng” ấy với chữ “hồng” trong Chiều tối có cùng một nét nghĩa là chỉ ánh sáng, chỉ nụ cười, sự sáng sủa của người tù. Con đường cách mạng Việt Nam cũng vậy đi từ trong đêm trường nô lệ, đi trong chông gai để đến với con phố vinh quang.

“Đầu tường sớm sớm vầng dương mọc,Chiếu cửa nhà lao, cửa vẫn cài;Trong ngục giờ đây còn tối mịt,Ánh hồng trước mặt đã bừng soi.”

(Trích Nhật ký trong tù)

Thành công của bài thơ đó đó là yếu tố cổ xưa kết phù thích hợp với tân tiến, giữa tâm hồn thi sĩ và tinh thần thép của người tù cách mạng. Bài thơ đã làm người đọc xúc động trước tình cảm nhân ái bát ngát của người tù chiến sỹ cộng sản Hồ Chí Minh dù trong tình hình tù đày nơi đất khách quê người nhưng Người vẫn vượt lên trên toàn bộ mọi sự khổ đau, đọa đày về thể xác để lấy tới cho những người dân đọc những vần thơ tuyệt bút. Qua bài thơ ta càng hiểu, càng yêu hơn lãnh tụ Hồ Chí Minh của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Xin được mượn bốn câu thơ của nhà thơ Tố Hữu thay cho lời kết:

“Lại thương nỗi đọa đày thân BácMười bốn trăng tê tái gông cùmÔi chân yếu, mắt mờ tóc bạcMà thơ bay cánh hạc ung dung”

Xem thêm: Tổng hợp những mở bài về bài thơ Chiều tối 

Phân tích Chiều tối – Mẫu 4

Bác Hồ khi xưa đã từng nói rằng: “Làm thơ ta vốn không ham/ Nhưng mà trong ngục biết làm chi đây/ Ngày dài ngâm ngợi cho khuây/ Vừa ngâm vừa đợi đến ngày tự do”. Trong lời giãi bày bác vốn không ham làm thơ, nhưng khoảng chừng thời hạn trong ngục làm thơ ngâm ngợi để vơi đi nỗi buồn, đồng thời làm thơ cũng là để thể hiện ý chí sắt đá của người chiến sỹ cách mạng. Trong tập Nhật kí trong tù ta không thể không nhớ đến bài thơ Chiều tối, tác phẩm được sáng tác khi bác chuyển từ nhà lao Tĩnh Tây đến nhà lao Thiên Bảo. Bài thơ đã làm bật lên tinh thần kiên cường của người tù cách mạng.

Mở đầu tác phẩm mở ra khung cảnh, bức tranh vạn vật thiên nhiên chiều tối:

Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủChòm mây trôi nhẹ giữa tầng không

Bức tranh chiều tối được gợi lên từ hai hình ảnh: cánh chim, chòm mây. Cánh chim vốn là thi liệu quen thuộc trong thơ xưa như: “Ngàn mai gió cuốn chim bay mỏi” (Bà Huyện Thanh Quan) hay “Chim hôm thoi thót về rừng” (Nguyễn Du). Những cánh chim thường gợi về nỗi đơn độc, gợi ý, gợi nhớ về một quãng thời hạn nào đó. Còn cánh chim trong thơ bác lại xuất hiện trọn vẹn khác, sau một ngày kiếm ăn mệt mỏi, chúng trở về tìm chốn nghỉ ngơi. Chúng bay đi có mục tiêu, phương hướng, không hề vô định như trong thơ cổ. Cánh chim ấy gợi liên tưởng về sự việc tương phản với tình hình của bác. Chòm mây trên trời đơn độc, lững lờ trôi giữa không khí mênh mông, cái cô độc của chòm mây cũng như chính vì sự đơn độc, một mình của Bác. Bức tranh vạn vật thiên nhiên không hề tạm ngưng ở miêu tả hình thức bề ngoài mà nó còn là một bề sâu của tâm cảnh, ta thấy được tình yêu vạn vật thiên nhiên của người tù. Bằng những quan sát rất là tinh xảo Bác đã tóm gọn được cái thần, cái hồn của cảnh vật, một không khí chiều mơ màng, thanh thản. Không chỉ vậy ta còn thấy được nỗi đơn độc, mệt mỏi của người tù nhân, khi phải trải qua một hành trình dài dài, di tán từ nhà lao này đến nhà lao khác. Nhưng đằng sau nỗi đơn độc ấy còn là một một bản lĩnh kiên cường, sắt đá của người chiến sỹ.

Bức tranh của Bác không tạm ngưng ở đó, từ không khí của vạn vật thiên nhiên, người tù di tán điểm nhìn để thấy hơi thở của môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường sinh hoạt bình dị, đời thường mà vô cùng ấm cúng:

Cô em xóm núi xay ngô tốiXay hết, lò than đã rực hồng.

Đến đây con người đang trở thành TT của bức tranh. Hiển hiện trong khung cảnh sinh hoạt là người thiếu nữ xóm núi đang xay ngô. Hình ảnh chân thực, bình dị và vô cùng đời thường nhưng lại lấp lánh lung linh tỏa sáng. Đó là ánh sáng của tuổi trẻ, của sức sống hừng hực nơi người con gái; ánh sáng tỏa ra từ việc làm lao động bình dị; đồng thời còn là một vẻ đẹp của quan hệ giữa con người và vạn vật thiên nhiên: con người là TT, là chủ thể của vũ trụ. Trước vạn vật thiên nhiên bát ngát con người không biến thành lu mờ mà được làm rõ nổi trội hơn.

Câu thơ cuối là yếu tố phối hợp hòa giải và hợp lý giữa nét vẽ cổ xưa và nét vẽ lãng mạn. Tính cổ xưa được thể hiện ở bút pháp dùng ánh sáng để nói bóng tối. Hình ảnh lò than rực hồng, tỏa rạng một khoảng chừng trống gian đã tái hiện thành công xuất sắc bóng tối bao trùm xung quanh đây. Nhưng đồng thời này cũng là câu thơ rất là tân tiến. Chữ hồng là nhãn tự của bài thơ, làm bừng sáng cả không khí tăm tối đang bao trùm. “Hồng” thể hiện sự vận động theo phía từ chiều đến tối, từ lạnh lẽo đến ấm cúng (ấm của yếu tố sống, của sinh hoạt lao động con người), từ sự đơn độc đến sum họp và từ nỗi buồn đến nụ cười. Đây là yếu tố vận động từ bóng tối ra ánh sáng thể hiện niềm tin, sáng sủa vào tương lai tương sáng của người chiến sỹ cách mạng.

Bài thơ sử dụng thể thơ thất ngôn tứ tuyệt, ngôn từ cô đọng, hàm súc. Bút pháp gợi tả vạn vật thiên nhiên giản dị, tự nhiên mà vô cùng chân thực. Có sự xen kẽ, hòa quyện một cách thuần thục giữa sắc tố cổ xưa và tân tiến.

Chiều tối đã khắc họa thành công xuất sắc bức tranh vạn vật thiên nhiên và bức tranh môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường của con người nơi núi rừng hoang dã. Đằng sau bức tranh ấy là vẻ đẹp tâm hồn của Hồ Chí Minh: luôn mang trong mình tinh thần sáng sủa, tin tưởng dù gặp trở ngại vất vả vẫn luôn tin rằng ánh sáng đang đợi dân tộc bản địa, giang sơn nơi cuối con phố.

Phân tích Chiều tối – Mẫu 5

quản trị Hồ Chí Minh là một nhà cách mạng, một người chiến sỹ quốc tế luôn mang trong mình tình yêu quê nhà giang sơn và khát khao giải phóng dân tộc bản địa. Cả cuộc sống Bác dành riêng cho việc nghiệp cách mạng không dừng lại ở đó Bác còn là một một nhà văn hóa truyền thống lớn có nhiều góp phần trong nghành nghề văn chương. Cảm hứng thi sĩ đến bất thần với những người chiến sỹ cộng sản mặc dầu khi bị giam bắt, tù đày nhưng không thể giam giữ được tâm hồn của Người. Bài thơ “Chiều tối” là tác phẩm được sáng tác khi Bác bị cơ quan ban ngành thường trực Tưởng Giới Thạch bắt giam vô cớ nhưng vẫn thể hiện tình yêu vạn vật thiên nhiên, con người và tinh thần sáng sủa, có niềm tin vào tương lai tươi sáng của Hồ Chí Minh.

Vào tháng 8 năm 1942 Bác sang Trung Quốc để tranh thủ sự ủng hộ quốc tế, sau nửa tháng đi dạo đến Túc Vinh tỉnh Quảng Tây và bị cơ quan ban ngành thường trực Tưởng Giới Thạch bắt giam trong suốt mười ba tháng, những tháng ngày bị tù đày ấy Bác đã sáng tác tập thơ “Nhật kí trong tù” bằng chữ Hán với số lượng 134 bài. Trong số đó bài thơ “Chiều tối” là bài số 31 khi Người bị thiên chuyển từ nhà lao Tĩnh Tây sang nhà lao Thiên Bảo năm 1942. Trong khoảnh khắc chiều tà mênh mông cùng với tâm hồn thi nhân đã tạo cảm hứng để người tù sáng tác gửi gắm vào thơ ca tâm trạng, tình cảm của tớ. Nổi lên trong bài thơ là hình ảnh vạn vật thiên nhiên và con người lao động nơi đất khách quê người.

“Chiều tối” được viết bằng chữ Hán theo thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật. Hai câu thơ đầu Bác đặc tả cảnh vạn vật thiên nhiên núi rừng với hai hình ảnh tiêu biểu vượt trội cánh chim mỏi mệt và đám mây đơn độc:

“Quyện điểu quy lâm tầm túc thụCô vân mạn mạn độ thiên không”

Dịch:

Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủChòm mây trôi nhẹ giữa tầng không

Với bút pháp chấm phá điểm nhãn, ước lệ tượng trưng mang đậm màu cổ xưa của thi pháp phương Đông Bác đã khắc họa hình ảnh cánh chim mỏi mệt đang bay tìm chốn ngủ. Đó là rõ ràng gợi không khí mênh mông, gợi ý niệm thời hạn buổi chiều đã về. Trong thơ ca nhiều lần ta có phát hiện hình ảnh cánh chim ấy là “Truyện Kiều” của Nguyễn Du có viết: “Chim hôm thoi thót về rừng” hay của bà Huyện Thanh Quan: “Ngàn mai gió cuốn chim bay mỏi” rồi trong “Tràng Giang” của Huy Cận là hình ảnh “Chim nghiêng cánh nhỏ bóng chiều xa”. Từ “quyện” trong câu thơ mang nghĩa mỏi mệt chỉ tâm thế tồn tại của con người, là định ngữ cho danh từ “điểu”, được vốn để làm đặc tả cho hình ảnh cánh chim. Cánh chim ở đây không riêng gì có được Bác quan sát trong sự vận động mà còn được cảm nhận từ bên trong là “Chim mỏi”. Nhà thơ đã dùng cái hữu hạn của cánh chim để nói cái vô hạn của khung trời. Trong khoảng chừng trời mênh mông ấy chỉ có cánh chim nhỏ nhoi bay với đôi cánh mệt mỏi. Bác đã sử dụng bút pháp tả cảnh ngụ tình, tả hoạt động và sinh hoạt giải trí của tự nhiên để gợi thân phận, tâm trạng của tớ. Ở đây vừa có sự trái chiều vừa khởi sắc tương đương. Đối lập là nếu con chim bị lạc đàn, bay mỏi sau một ngày kiếm ăn vất vả nhưng vẫn tự do tự do vào rừng tìm chốn ngủ còn nhà thơ vẫn bị kìm kẹp, giam giữ. Tương đồng tâm trạng giữa người tù và cánh chim chiều. Phải chăng sau một ngày đi đường dài cổ đeo gông chân vướng xiềng Bác đã thấm mệt nên nhìn cánh chim bay Bác cũng cảm nhận được điều đó, Bác cũng muốn được nghỉ ngơi sau ngày tù dài lê bước “Năm mươi ba cây số một ngày/Áo mũ dầm mưa rách nát hết giày”. Cội nguồn của yếu tố đồng điệu ấy là tình yêu vô bờ mà Bác dành riêng cho việc sống của vạn vật.

Không chỉ vậy Người còn quan sát thấy hình ảnh đám mây trôi chầm chậm trên nền trời mênh mông, bát ngát gợi ý niệm lữ thứ, đơn độc. Đây cũng là một thi liệu rất quen thuộc trong thơ xưa. Thôi Hiệu đã từng viết: “Bạch vân thiên tải không du du” (Ngàn năm mây trắng giờ đây còn bay) hay đó là đám mây xanh ngắt trong thơ Nguyễn Khuyến với câu “Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt”. Tuy nhiên mây trong thơ Bác không gợi sự vĩnh viễn mà mang tâm trạng đơn độc, một mình của người khách do dự không biết tương lai sẽ đi đâu về đâu nhưng trong bản dịch chưa thực sự lột tả được ý nghĩa của từ “cô”. Chỉ với vài nét đặc tả, chấm phá lấy linh hồn của vạn vật thiên nhiên mà vẽ nên một bức tranh buổi chiều tối ảm đạm, yên ả. Cánh chim và đám mây đã từng xuất hiện trong thơ Lý Bạch: “Chúng điểu cao phi tận/ Cô vân độc khứ nhàn”. Đó là nét cổ xưa mà Hồ Chí Minh thừa kế tinh hoa văn hóa truyền thống quả đât thể hiện ước muốn được tự do, được nghỉ ngơi như cánh chim, như đám mây trên trời cao.

Trong hai câu thơ đầu chỉ đặc tả cảnh vạn vật thiên nhiên nhưng ẩn đằng sau lớp ngôn từ đó là tư thế và tâm hồn của thi nhân. Ta không thấy có chân dung của người tù khổ ải mà chỉ thấy phong thái ung dung, thanh nhã của thi nhân mặc khách dù chân vướng xiềng lê từng bước trên lối đi, cảnh chiều mênh mông rợn ngợp nhưng tâm hồn Bác vẫn khuynh hướng về vạn vật thiên nhiên, quát sát từng rõ ràng vận động của cảnh vật. Nếu không phải là một tình nhân vạn vật thiên nhiên tha thiết, một con người dân có nghị lực phi thường, bản lĩnh kiên cường vượt lên trên tình hình làm thế nào đã có được sự tự do về tinh thần. Nhà lao, xiềng xích trọn vẹn có thể giam giữ thân thể Bác chứ không thể trói buộc được tâm hồn thi nhân.

Trên nền cảnh của vạn vật thiên nhiên hình ảnh con người bỗng hiện lên trong thơ Bác. Con người ở đấy là thiếu nữ đang lao động giữa chốn núi rừng mênh mông như một điểm sáng làm cho bức tranh đời sống trở nên có hồn có thần sắc vui tươi hơn:

“Sơn thôn thiếu nữ ma bao túcBao túc ma hoàn, lô dĩ hồng”

(Cô em xóm núi xay ngô tốiXay hết lò than đã rực hồng)

Hình ảnh con người và môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường được tiếp nối đuôi nhau hiện lên qua hai câu thơ. Thiếu nữ ở đấy là người con gái (bé gái) trong lứa tuổi dưới thanh nữ chứ không phải như bao bài phân tích khác là cô nàng. Hình ảnh bé gái đang xay ngô trong đêm tối là để hô ứng với cánh chim đơn độc, một mình phía trên cô độc trái chiều với cối xay. Ngòi bút của Bác hướng tới sự vận động của con người. Đây là một nét tân tiến, mới mẻ trong thơ Hồ Chí Minh. Thiếu nữ miền sơn cước toát giữa núi rừng mênh mông không những không biến thành hòa tan với vạn vật thiên nhiên mà nổi trội chói lòa trong không khí ấy. Không in như những bài phân tích khác tôi nhận thấy qua cấu trúc liên miên đối ở những từ “ma bao túc” câu trên và “bao túc ma hoàn” câu dưới đã cho toàn bộ chúng ta biết con người ở đây đang phải lao động vất vả, nặng nề, triền miên, kéo dãn trong đêm. Trong mạch vận động của của thời hạn ở nguyên tác không hề nhắc tới chữ “tối” tuy nhiên với bản dịch thơ người dịch cho thêm vào làm mất đi đi sự thú vị của ý thơ, làm cho câu thơ mất đi nét trẻ trung của ý tại ngôn ngoại không cần nhắc tới nhưng vẫn hiện ra là một đêm tối bao trùm. Trong câu thơ “Bao túc ma hoàn lô dĩ hồng” theo tôi đó là yếu tố tiếp nối đuôi nhau việc làm, kết thúc một việc làm lại mở ra một việc làm mới, nhà thơ đã dùng hình ảnh nhà bếp lửa được đốt lên để nói sự vận động của thời hạn. Từ xưa nay hầu hết mọi người đều hiểu theo nghĩa là hồng tính từ, làm sáng rực lên hình ảnh con người trong đêm nhưng theo nguyên tác chữ Hán đó hồng của động từ mang ý nghĩa hành vi là đốt để riêng với từ “ma” (xay). Đây là hiện tượng kỳ lạ đồng âm trong tiếng Hán, nếu không thận trọng tìm hiểu sẽ làm cho mọi người nhầm lẫn với ý nghĩa khác. Qua hình ảnh con người trong đêm đã cho toàn bộ chúng ta biết môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường nơi đây cơ cực, trở ngại vất vả làm cho tác giả đồng cảm, đồng điệu. Bác đã dùng vòng xoay của cối xay để nói lên tâm trạng nặng nề của tớ, dùng hình ảnh bé gái để nói lên cảm nhận môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường. Nam Cao đã từng viết: “Khi người ta đau chân, người ta không hề tâm trí đâu để nghĩ đến người khác” nhưng riêng với Hồ Chí Minh thì đi ngược lại với điều này. Bác là một con người dân có tấm lòng thương yêu đồng loại đến vô cùng không riêng gì có là riêng với nhân dân Việt Nam mà còn là một biết bao những con người cơ cực trên hành tinh này. Đúng như Tố Hữu đã từng viết: “Bác ơi tim Bác mênh mông thế/ Ôm cả non sông mọi kiếp người”.

Bài thơ là thành công xuất sắc của nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp phối hợp hòa giải và hợp lý giữa bút pháp cổ xưa và sự cải cách tân tiến trong ý thơ. Đặc biệt là chữ “hồng” ở cuối bài thơ sẽ là nhãn tự, là con mắt thần của tác phẩm mang ý nghĩa thâm thúy được Hoàng Trung Thông nhận xét rằng: “Với một chữ “hồng”, Bác đã làm sáng rực lên toàn bộ bài thơ, đã làm mất đi đi sự mệt mỏi, sự uể oải, sự vội vã, sự nặng nhọc đã trình làng trong ba câu đầu, đã làm sáng rực lên khuôn mặt của cô em sau khoản thời hạn xay xong ngô tối”. Đồng thời chữ “hồng” ấy cũng thể hiện cho niềm tin, kỳ vọng của Bác vào một trong những tương lai tươi sáng ở ngày mai, đó là yếu tố đáng quý, đáng trân trọng. Dù ở trong tình hình ngục từ nhưng con người ấy không lúc nào chịu khuất phục trước tình hình, số phận. Trong thơ Hồ Chí Minh luôn có sự vận động từ bóng tối ra ánh sáng, từ hồng được xuất hiện thật nhiều lần như trong bài “Tảo giải” hiện lên: “Phương Đông white color chuyển sang hồng/ Bóng tối đêm tàn sớm sạch không” hay có câu Bác viết: “Trong ngục giờ đây còn tối mịt/ Ánh hồng trước mặt đã bừng soi” đó là yếu tố sáng sủa, niềm tin của Bác vào con phố cách mạng nước nhà, vào môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường tốt đẹp hơn ở tương lai.

Như vậy chỉ với 28 câu thơ thất ngôn tứ tuyệt được phối hợp hòa giải và hợp lý giữa chất cổ xưa và tân tiến, giữa tâm hồn thi sĩ với trái tim thép người chiến sỹ, bài thơ đã làm xúc động người đọc trước tinh thần sáng sủa, yêu đời, yêu tha thiết môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường và sự cảm thông, thương yêu con người của vị cha già dân tộc bản địa. Con người Bác là tấm gương sáng khiến cho biết thêm thêm bao thế hệ đồng bào Việt Nam học tập và tuân theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh.

Phân tích bài Chiều tối – Mẫu 6

Theo Nhật ký trong tù, trên đường chuyển lao từ nhà ngục Tĩnh Tây đến nhà ngục Thiên Bảo, Bác làm năm bài thơ mà Chiều tối là bài thứ ba trong chùm thơ đó. Như tên thường gọi, bài thơ là bức tranh vẽ cảnh hoàng hôn.

Chiều tối này sẽ không còn in như bất kỳ chiều tối nào. Đây là cảnh chiều tối qua hai con mắt của người tù Hồ Chí Minh “tay bị trói, cổ đeo xích” hiện giờ đang bị lính áp giải ngang qua một vùng sơn dã. Ngày đang không còn mà người tù vẫn phải cất bước. Nhà giam mới còn xa, nỗi vất vả còn nhiều. Bài thơ hình thành trong tình hình nghiệt ngã ấy:

Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ,Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không.

(Quyện điểu quy lâm tầm túc thụ,Cô vân mạn mạn độ thiên không.)

Chim bay về tổ là hình tượng được vốn để làm diễn tả cảnh hoàng hôn thường thấy trong thơ cổ xưa, nhưng cánh chim ở đây không riêng gì có là một nét vẽ thường thì. Hình như lúc chiều tối người tù ngước mắt nhìn lên khung trời, chợt thấy cánh chim mỏi mệt đang cố bay về tổ ấm và chòm mây chầm chậm trôi ngang sống lưng trời. Cái nhìn của nhà thơ không đơn thuần là cái nhìn thưởng thức mà còn gửi vào đó sự lưu luyến, trìu mến của một tấm lòng yêu thương vô hạn. Cánh chim nhỏ bé kia như có linh hồn, có đời sống riêng tư. Cả ngày kiếm ăn vất vả, chiều tối nó mệt mỏi trở về rừng tìm nơi trú ngụ để sớm mai lại bay đi. Người tù cũng mỏi mệt sau một ngày vất vả lê bước đường trường. Có sự hòa hợp, cảm thông giữa tâm hồn nhà thơ với cảnh vật vạn vật thiên nhiên. Cội nguồn của yếu tố cảm thông ấy đó đó là tình yêu thương sâu xa của Bác dành riêng cho mọi sự sống trên đời.

Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không. Nguyên văn chữ Hán đẹp như một câu thơ Đường: Cô vân mạn mạn độ thiên không. Chòm mây này sẽ không còn còn sắc thái phong lưu, nhàn tản, gợi nên sự cô độc thanh cao như trong thơ cổ: Ngàn năm mây trắng giờ đây còn bay (Hoàng Hạc lâu – Thôi Hiệu) mà nó chỉ đơn thuần và giản dị là chòm mây lãng đãng trôi trên nền trời lúc bóng chiều đang sẫm lại, tô thêm vẻ mênh mông, êm ả của buổi chiều tối nơi rừng núi. Phải có một tâm hồn ung dung, thư thái thì người tù mới trọn vẹn có thể tạm quên sự đau đớn của thể xác để dõi theo một cánh chim, một chòm mây giữa khung trời lúc hoàng hôn như vậy.

Chòm mây ấy khiến không khí trở nên vô tận và thời hạn như ngừng trôi. Hơn thế, chòm mây cũng như đang mang tâm trạng của con người. Nó đơn độc và lặng lẽ, chứa đựng nỗi buồn trong cảnh chia lìa: cánh chim mải miết bay về rừng xanh, còn chòm mây trôi nhẹ như muốn ở lại giữa tầng không bát ngát.

Cảnh chiều tối nơi sơn dã là như vậy. Cánh chim nhỏ nhoi, chòm mây cô độc. Chim bay, mây trôi. Bầu trời bát ngát không số lượng giới hạn. Người xưa cho đó là cách lấy điểm tả diện, lấy động tả tĩnh, rất tinh vi. Tuy bài thơ không tả sắc tố, âm thanh mà người đọc vẫn cảm thấy khung cảnh rừng núi lúc chiều tối thật âm u, hiu quạnh. Hai câu thơ thấm thía nỗi buồn vì cảnh buồn và người buồn, vì cánh chim bay về tổ gợi niềm ước mong sum họp, chòm mây đơn độc lơ lửng trên không trung gợi thân phận lênh đênh trôi dạt nơi đất khách quê người, vì không biết tới lúc nào người tù mới được tự do như cánh chim và chòm mây kia?!

Tuy vậy, hai câu thơ trên cũng thể hiện bản lĩnh kiên cường của người tù thi sĩ, chính bới nếu không còn ý chí, nghị lực, không còn phong thái ung dung tự chủ và sự tự do trọn vẹn về tinh thần thì không thể viết những câu thơ về vạn vật thiên nhiên thâm thúy và tinh xảo như vậy trong tình hình khắc nghiệt của thân phận tù đày.

Đến hai câu thơ cuối, bức tranh chiều tối bỗng có những nét chấm phá bất thần: Giữa rừng núi, âm u, một lò lửa bỗng rực hồng, soi sáng hình ảnh thiếu nữ đang sẵn sàng sẵn sàng bữa tối cho mái ấm gia đình:

Cô em xóm núi xay ngô tối,Xay hết, lò than đã rực hồng.

(Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc,Bao túc ma hoàn, lô dĩ hồng.)

Nếu trong hai câu thơ đầu, cảnh vật hiện ra qua những nét vẽ phần nào mang tính chất chất chất ước lệ thì ở hai câu thơ này, hình ảnh người phụ nữ lao động lại được tác giả miêu tả chân thực và sinh động. Bài thơ chuyển từ bức tranh vạn vật thiên nhiên thành bức tranh đời sống. Đấy là Xu thế vận động trong cấu trúc của bài thơ, là logic hình tượng thơ và nó cũng phản ánh cái lôgích lớn trong tâm hồn tác giả. Điều lạ là những câu thơ tả thực gần như thể văn xuôi ấy lại sở hữu một sức sống lạ thường. Sức sống ấy toát lên từ hình ảnh khỏe mạnh mẽ và tự tin của người thiếu nữ hay từ ánh lửa rực hồng của lò than ?! Hình ảnh cô nàng xay ngô trở thành TT của bức tranh. Với nét vẽ đậm, khỏe, nhà thơ đã đặt con người vào vị trí chủ thể, đẩy lùi cảnh vật ra phía sau làm nền. Tư thế của cô nàng xay ngô toát lên vẻ tươi tắn, khỏe mạnh và môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường lao động càng trở nên đáng quý, đáng trân trọng biết bao! Nó đem lại cho những người dân tù hơi ấm của yếu tố sống cùng nụ cười và niềm sung sướng trước môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường bình dị của những con người tuy vất vả mà tự do.

Trời sắp tối. Buổi tối là thời khắc sum họp mái ấm gia đình nhưng kẻ lữ thứ là người tù vẫn chưa chắc như đinh nghỉ chân nơi đâu. Người tù đã quên nỗi cô quạnh, u buồn của cảnh ngộ mình để san sẻ với nụ cười nho nhỏ đời thường của người dân lao động, với nhà bếp lửa hồng nơi xóm núi. Khi màn đêm buông xuống, cảnh vật thu dần vào một trong những điểm là lò than đỏ rực rồi tỏa hơi ấm theo âm thanh nồng đượm của chữ hồng. Chữ hồng kết thúc bài thơ thật tự nhiên mà cũng thật bất thần. Nếu tưởng tượng cả bài thơ là một bức tranh thì chính cái chấm lửa đỏ mà người nghệ sĩ tài hoa chấm lên này đã mang lại thần sắc cho toàn cảnh, dường như nó làm tăng thêm nụ cười và sức mạnh cho những người dân tù đang cất bước trên con phố xa thẳm.

Hình ảnh cô nàng và nhà bếp lửa hồng gợi tả cảnh mái ấm gia đình sum họp. Thấp thoáng trong những hình ảnh ấy là ước mơ thầm kín về mái ấm mái ấm gia đình của con người đang lưu lạc xa nhà, xa quê nhà giang sơn. Đấy là tâm hồn của người chiến sỹ cách mạng đã vượt lên tình hình khắc nghiệt để đồng cảm với nụ cười đời thường. Bài thơ đã vận động từ ánh chiều âm u, tăm tối đến ánh lửa rực hồng, ấm cúng, từ nỗi buồn đến nụ cười. Nó đã cho toàn bộ chúng ta biết cái nhìn tràn trề niềm sáng sủa yêu đời và tình yêu thương nhân dân của một con người vĩ đại.

Nghệ thuật tả cảnh trong bài thơ vừa khởi sắc cổ xưa (bút pháp chấm phá, ước lệ với những thi liệu xưa cũ) vừa khởi sắc tân tiến (bút pháp tả thực sinh động với những hình ảnh dân dã đời thường), ở đây hầu hết là gợi tả chứ không phải là miêu tả, cho nên vì thế rất cô đọng và hàm súc.

Ngôn ngữ trong bài thơ được sử dụng rất linh hoạt và sáng tạo. Một số từ ngữ vừa gợi tả vừa quyến rũ (quyện điểu, cô vân). Chữ hồng trong nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp thơ Đường người ta gọi là con mắt của thơ (thi nhãn) hoặc là nhãn tự (chữ có mắt). Với chữ hồng, bài thơ không hề cảm hứng nặng nề, mệt mỏi, nhọc nhằn nữa, mà chỉ thấy red color đã ánh lên trong bóng đêm, trên thân hình và việc làm quen thuộc của cô sơn nữ đáng yêu và dễ thương kia.

Chiều tối có vẻ như đẹp giản dị mà thâm thúy. Bài thơ diễn tả phong cảnh vạn vật thiên nhiên và đời sống một cách chân thực, hàm súc, đồng thời thể hiện một khía cạnh vĩ đại của tâm hồn Hồ Chí Minh Ià lòng nhân ái đạt đến độ quên mình. Người làm thơ trong tình cảnh khốn khó vẫn để tâm hồn mình hướng tới vạn vật thiên nhiên cùng niềm niềm sung sướng đơn sơ của con người. Vàng nào đổi được phút giây xúc động trước cảnh chiều tối như phút giây này của trái tim vĩ đại Hồ Chí Minh?!

Phân tích bài Chiều tối – Mẫu 7

“Nhật kí trong tù” của Hồ Chí Minh là tập thơ ghi lại cảm xúc trong chuỗi ngày bị giam hãm ở trong nhà lao Trung Quốc. Đọc thơ của Hồ Chí Minh, người đọc nhận ra những dòng cảm xúc rất bình dị, đời thường. “Mộ” là một bài thơ như vậy, tái diễn lại một khoảnh khắc khi sắp kết thúc một ngày, là chiều tối.

Bài thơ “Mộ” ghi lại khoảnh khắc mà Hồ Chí Minh đi từ nhà lao Thiên Bảo đến Long Tuyền vào năm 1942. Cảm hứng chủ yếu đó đó là bức tranh và phông nền của vạn vật thiên nhiên lúc về chiều, khi hoàng hôn sắp buông xuống. Phải thật tinh xảo, thâm thúy, Hồ Chí Minh mới trọn vẹn có thể diễn tả một cách đắc điệu nhịp sống nhẹ nhàng nơi núi rừng như vậy.

Nguyên tác của bài thơ như sau:

Quyện điểu quy lâm tầm túc thụCô vân mạn mạn độ thiên khôngSơn thôn thiếu nữ ma bao túcBao túc ma hoàn lô dĩ hồng.

Hai câu thơ đầu như một nét vẽ chấm phá tạo làm cho cảnh khung trời về chiều hiện lên rõ ràng và mang một nỗi buồn man mác:

Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủTầng mây trôi nhẹ giữa tầng không

Nỗi buồn như loang nhẹ, lan ra cả hai câu thơ làm cho giọng thơ trở nên chùng xuống và tâm sự của tác giả dường như đưa lên rất cao. Cánh chim khi chiều tà cũng trở nên “mỏi” đi tìm chốn ngủ. Một cánh chim đơn lẻ, đi lạc giữa rộng dài của khung trời khiến người đọc có cảm hứng như Hồ CHí Minh đang liên tưởng đến môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường của người hiện tại. Cảnh tù đày bí quẩn, ngưng trệ khiến Hồ Chí Minh khát khao đã có được một xứ sở bình yên và ấm cúng nhất để tìm về.

Hình ảnh “tầng mây trôi nhẹ” diễn tả sự vận động nhẹ nhàng, tinh xảo của vạn vật thiên nhiên đất trời. Nhịp thơ trở nên chậm, rất chậm và có lẽ rằng lòng người cũng đang chậm.

Chỉ với hai câu thơ cũng đủ khiến cho những người dân đọc nhận ra được khát khao muốn được như tầng mây đó, cứ trôi đi, không phụ thuộc, không phải chịu cảnh gông tù.

Thiên nhiên trong thơ Hồ Chí Minh luôn hiện lên nhẹ nhàng nhưng chất chứa nỗi niềm như vậy.

Đến hai câu thơ sau dường như bừng lên một tia sáng và thấy thấp thoáng bóng hình con người:

Cô em xóm núi xây ngôi tốiXay hết lò than đã rực hồng

Mặc dù phần dịch thơ không thực sự bám sát và lột tả hết được tâm trạng cũng như con người trong bức tranh mang sắc tố vừa cổ xưa vừa tân tiến này.

Chỉ bằng một nét vẽ tinh xảo tác giả đã vẽ lên bức tranh bình dị của môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường người dân nơi chân núi. Hành động “xay ngô” dường như thể việc làm thường ngày của con người ở đây. Tuy bình dị nhưng ấm cúng và tràn trề tin yêu. Có thể nói trong cảnh gông cùm như vậy này, Hồ Chí Minh rất khao khát đã có được một nơi để trở về bình dị như vậy này.

Đến câu thơ cuối, người đọc nhận ra một sự hoạt động và sinh hoạt giải trí rất nhẹ và một nét sáng bừng lên cả bài thơ. Khi cô nàng vùng sơn cước xay hết ngô thì lò than đã rực hồng. Một sự chuyển tiếp nhẹ nhàng, đều đặn hằng ngày. Giữa vùng núi hoang lạnh, khi mặt trời tắt, hoàng hôn loang xuống hình ảnh “lò than” hiện lên dường như làm sáng cả không khí và ấm cúng trái tim Người. Có thể nói việc xây dựng hình ảnh cô em xóm núi và lò than dường như thể một nỗi niềm thầm kín của tác giá. Đó là hiện thân của một mái ấm mái ấm gia đình niềm sung sướng, chứa chan yêu thương, và này cũng đó đó là lòng mong mỏi của Hồ Chí Minh.

Bài thơ “Mộ” của Hồ Chí Minh là bài thơ vừa mang sắc tố cổ xưa vừa mang sắc tố tân tiến đã mang lại dấu ấn riêng, đặc trưng. Bài thơ đó đó là tâm sự, là ước muốn nhỏ nhoi trọn vẹn có thể thoát khỏi chốn gông cùm, mang lại môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường bình yên cho nhân dân.

Phân tích bài Chiều tối – Mẫu 8

Chiều tối” là bài thơ Ra đời trong mức chừng thời hạn đầu khi bác ở trong tù. Cũng trong thời hạn đầu ấy, đã có nhiều bài thơ Bác ghi lại ảnh “trên đường”chuyển lao (“Năm mươi ba cây số một ngày/Áo mũ dầm mưa rách nát hết ngày”). Mới đến nhà lao Thiên Bảo) và bài này cũng nằm trong mạch những bài thơ “Đi đường”ấy. Bài thơ thể hiện một phong thái nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp tuyệt vời nhất quán là yếu tố thống nhất trong phong phú của tập “Nhật kí trong tù”.Đó đó đó là yếu tố vận động của hình tượng thơ, trong thơ Bác lúc nào thì cũng từ bóng tối hướng ra phía ánh sáng, từ lạnh lẽo đến ấm cúng, từ nỗi buồn đến nụ cười. Điều này cũng khá được thể hiện rõ trong bài thơ “Chiều tối “.

Trong bức tranh vạn vật thiên nhiên nơi núi rừng xa lạ có gì như thoáng buồn chứa đựng những liên tưởng mơ hồ:

Quyện điểu quy lâm tầm túc thụCô vân mạn mạn độ thiên không

(Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủChòm mây lơ lửng giữa tầng không)

Câu thơ mang sắc tố của cổ thi bởi bút pháp miêu tả chấm phá và những thi liệu quen thuộc của thơ cổ xưa. Không nói tới thời hạn đúng chuẩn nhưng hình ảnh “cánh chim”đủ sức diễn tả không khí còn mang ý nghĩa thời hạn. Hai câu đầu diễn tả cảnh vật trong một buổi chiều tối. Hình ảnh cánh chim và đám mây vừa giàu chất minh hoạ vừa nhớ đến tứ thơ quen thuộc của thi ca cổ xưa. Sự mệt mỏi của cánh chim sự đơn độc của đám mây chiều là cảnh vật được nhìn qua tâm trạng của người tù tha phương. Trong lúc mệt mỏi ấy người tù vẫn dành riêng cho vạn vật thiên nhiên một tình yêu lớn, người đã vẽ lên bức tranh đẹp và đậm màu cổ xưa. Đó là hình tượng của một buổi chiều tà, một chiều thu êm ả nhưng cảnh vật thoáng vẻ buồn, mệt mỏi và đơn chiếc.

Cảnh ấy có sự hài hoà với lòng người. Rõ ràng đó đó đó là yếu tố đồng điệu giữa vạn vật thiên nhiên và tâm trạng con người được thể hiện khá đậm nét. Song hình tượng thơ không tạm ngưng ở này mà có sự vận động rất độc lạ. Từ một bức tranh vạn vật thiên nhiên, lời thơ đã chuyển sang một bức tranh sinh hoạt bình dị.

Thời gian từ chiều muộn đã chuyển sang chiều tối. Cảm xúc của con người không hề thoáng buồn nữa mà đã thấy vui. Không gian cũng bừng sáng lên red color “rực hồng” của lò than:

Cô em xóm núi xay ngô tốiXay hết lò than đã rực hồng.

Hình ảnh cô nàng xay ngô tối trở thành hình ảnh TT của bài thơ, toát lên vẻ tươi tắn, khỏe mạnh sống động. Vẻ đẹp của bức tranh thể hiện ở hình ảnh người lao động. Tâm hồn Hồ Chí Minh luôn khuynh hướng về tương lai, về nơi có ánh sáng ấm cúng của yếu tố sống.Câu thơ mang đậm sắc thái tân tiến. Tác giả sử dụng thành công xuất sắc cấu trúc lặp liên hoàn: “Ma bao túc”,”bao túc ma” hành vi xay ngô lặp đi tái diễn diễn tả vòng tuần hoàn của cối xay ngô. Ở đó người ta nhận ra nhịp điệu trôi chảy của thời hạn nhưng kì diệu đó đó là ở đoạn nhịp điệu của thời hạn hoà vào nhịp điệu trong môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường. Buổi chiều êm ả đã kết thúc để nhảy vào đêm tối, tuy nhiên đêm tối không lẽo âm u mà bừng sáng bằng ngọn lửa hồng.

Từ hai câu đầu đến hai câu cuối của bài thơ “Chiều tối” là yếu tố vận động của tứ thơ từ nỗi buồn sang niềm sáng sủa, từ bóng tối ra ánh sáng. Hai câu trên cảnh buồn và lòng cũng không vui. Cảnh ấy, tình ấy thể hiện ở hình ảnh cánh chim mỏi mệt về rừng và chòm mây đơn độc chầm chậm trôi qua sống lưng trời. Hai câu thơ lại là một nụ cười thể hiện ở hình ảnh ánh lửa hồng bỗng rực sáng lên.Ánh lửa hồng là nụ cười của con người làm tan đi cái đơn độc, mệt mỏi tàn lụi của buổi chiều nơi núi rừng hiu quạnh. Đó cũng đó đó là nét cổ xưa nhưng vẫn khá tân tiến của bài thơ.

Sự vận động của hình tượng thơ từ vạn vật thiên nhiên quạnh vắng đến con người lao động, đến việc sống đến ánh sáng và tương lai được thể hiện rất là tự nhiên, giàu cảm xúc. Sự vận động này trong tư tưởng Hồ Chí Minh nằm xuyên thấu trong những bài thơ của tập “Nhật kí trong tù”.

Bài thơ kết lại bằng chữ “hồng “đó đó là nhãn tự của bài thơ thu được cả linh hồn sức sống của toàn bài. Cả bức tranh bừng sáng bởi chữ”hồng”đó. Nó thể hiện niềm tin tưởng ý chí, nghị lực kiên cường của người tù cộng sản Hồ Chí Minh. Bài thơ kết thúc bằng hình ảnh của ngọn lửa hồng mang lại cho những người dân đọc cảm hứng ấm cúng và nụ cười. Ngọn lửa của yếu tố sống vẫn còn đấy lung linh tươi sáng và sưởi ấm mãi muôn đời.

Bài thơ vừa mang phong vị cổ xưa vừa có phẩm chất tân tiến, dào dạt cảm xúc của thi nhân trước vạn vật thiên nhiên và những con người lao động bình dị mà cao đẹp. Cảnh chiều tà vùng sơn cước trong cái nhìn của người tù trên đường lưu đày sự quy đổi của thời hạn, cảnh vật…. đã làm cho bức tranh “chiều tối”không kết thúc với bóng đêm u tối, với cái buốt lạnh của núi rừng mà ấm sáng bởi ngọn lửa hồng – ngọn lửa của một trái tim, một tấm lòng yêu sự sống, yêu đời, yêu giang sơn và lòng thương người vô hạn.

Phân tích bài Chiều tối – Mẫu 9

Nguyễn Ái Quốc không riêng gì có là một nhà văn hóa truyền thống, một anh hùng dân tộc bản địa lỗi lạc mà còn là một nhà văn, nhà thơ lớn. Người đã để lại một sự nghiệp văn chương phong phú về thể loại, phong phú về phong thái và thâm thúy về tư tưởng. Trong số đó bài thơ “Mộ” là một ví dụ. Bài thơ “Mộ” (“Chiều tối”) của Nguyễn Ái Quốc thể hiện được tình yêu vạn vật thiên nhiên và tình yêu quê nhà giang sơn thâm thúy.

“Quyện điểu quy lâm tầm túc thụCô vân mạn mạn độ thiên không.Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc,Bao túc ma hoàn, lô dĩ hồng.”

Bức tranh vạn vật thiên nhiên được thể hiện trong toàn cảnh không khí quen thuộc không khí rừng già mênh mông và khung trời to lớn mà tác giả kiến mục trên con phố áp giải từ nhà ngục Tĩnh Tây sang nhà lao Thiên Bảo:

“Quyện điểu quy lâm tầm túc thụCô vân mạn mạn độ thiên không.”

(“Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ,Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không.”)

Tác giả đã sử dụng bút pháp pháp có tính chất chấm phá, điểm xuyết chứ không miêu tả rõ ràng, tỉ mỉ khi miêu tả vạn vật thiên nhiên, cảnh vật. Hình ảnh cánh chim trong lúc hoàng hôn đã cho toàn bộ chúng ta biết điều này. Tác giả đã lấy không khí để gọi thời hạn bởi hình ảnh cánh chim bay về rừng già gợi ra thời gian chiều muộn.

Khi một ngày lao động vất vả kết thúc, cánh chim bay về rừng già tìm một chốn nghỉ ngơi. Mặt khác, tác giả đã thả hồn mình vào trong cánh chim vì thế mà cánh chim mới có tâm trạng “mỏi”. Điều này cũng tương tự như nhà thơ trên con phố dài.

“Năm mươi ba cây số một ngàyÁo mũ dầm mưa, rách nát hết giày”

(“Sơ đáo Thiên bảo ngục” – Hồ Chí Minh)

Trong câu thơ thứ hai, hình ảnh tròn mây đơn độc chứng tỏ một tâm trạng khác của nhà thơ. Chữ “cô” trong câu văn được dịch thành “chòm” có vẻ như như đã đánh mất sức diễn đạt tâm trạng. Nó không riêng gì có là một đám mây đơn thuần đang lững lờ trôi mà nó còn trơ trọi, cô độc trên khung trời cao rộng. Con người cũng vậy thôi, khi giang sơn còn đang nô lệ có ai lại thấy an yên, vui vầy, niềm sung sướng. Với một tâm hồn yêu nước lớn lao như Hồ Chí Minh thì điều này càng khó hơn. Qua đây, ta thấy được sự hòa hợp tuyệt đối giữa con người với tiên vạn vật thiên nhiên.

Hai câu thơ sau giọng thơ và hình ảnh thơ và sự thay đổi trọn vẹn. Không gian trở nên thân thiện hơn và thời hạn khởi đầu về tối:

“Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc,Bao túc ma hoàn, lô dĩ hồng.”

(“Cô em xóm núi xay ngô tối,Xay hết, lò than đã rực hồng.”)

Bối cảnh chuyển về điểm nhìn của môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường con người. Con người trở thành chủ thể. Hơn nữa,chủ thể ấy còn là một “sơn thôn thiếu nữ” – một hình ảnh rất quen thuộc riêng với con người ở vùng núi. Khoảng thời hạn về tối nhưng dường như nó không gọi nên sự hiu quạnh mà bức tranh thật ấm cúng với hình ảnh lò than rực hồng ánh sáng.

Ánh sáng ấy như xua tan bóng đêm, không khí lạnh, sự hiu quạnh của núi rừng mà ta phát hiện trong 2 câu thơ trước đó. Từ “ma bao túc” tái diễn ở cuối câu thơ thứ nhất và đấu câu thơ thứ hai tạo ra một vòng tuần hoàn liên tục in như một chuỗi nhịp điệu đều đặn của người con gái.

Cô gái bản như đang hăng say lao động vừa tràn trề sức sống vừa tràn trề nụ cười góp sức. Nhãn tự “hồng” rất đặc biệt quan trọng, nó thể hiện nét phong thái trong văn chương Nguyễn Ái Quốc – luôn luôn khuynh hướng về ánh sáng, về tương lai. Bếp than hồng là cảnh thực nhưng lại mang ý nghĩa hình tượng thâm thúy.

Nó hình tượng cho cuộc đấu tranh trường kỳ của dân tộc bản địa. Bếp than âm ỉ cháy mỗi đêm và đợi đến một lúc nào đó khi thời cơ chín muồi nó sẽ bùng lên thành ngọn lửa rực rỡ nhất. Nguyễn Ái Quốc gửi mọi niềm tin, sự sáng sủa vào trong cuộc đấu tranh của dân tộc bản địa. Và điều này đã thực sự được chứng tỏ trong lịch sử dân tộc tiếp theo đó.

Tóm lại, bài thơ “Mộ” của Hồ Chí Minh có nhiều rực rỡ nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp: giàu sắc tố cổ xưa và tinh thần tân tiến, ngôn từ phong phú giàu sức gợi, nội dung mới mẻ, diễn đạt giản dị mà thâm thúy… Qua đó tác phẩm diễn tả bức tranh vạn vật thiên nhiên, bức tranh tâm trạng và bức tranh lòng người của một bậc đại trí, đại dũng. Thơ Hồ Chí Minh vẫn luôn thể hiện được niềm tin vào công lý và khát vọng Chân – Thiện – Mỹ.

Phân tích bài Chiều tối – Mẫu 10

quản trị Hồ Chí Minh – không riêng gì có là một người con vĩ đại của dân tộc bản địa mà khi nhắc tới tên thường gọi ấy trong tâm từng người đều phải có những cảm xúc riêng. Bác không riêng gì có là một nhà chính trị tài ba lỗi lạc, một vị cha già giàu lòng nhân ái, yêu thương mà Bác còn nhà một nhà thơ, nhà văn lớn của dân tộc bản địa. Tố Hữu từng viết:

“Vần thơ của Bác vần thơ thépMà vẫn mênh mông bát ngát tình”

Xem thêm: Bộ đề thi học kì 2 môn Sinh học lớp 6 năm 2020 – 2021

Thật vậy, thơ Bác là yếu tố kết tinh tình cảm của một trái tim lớn thiết tha với dân tộc bản địa. Bài thơ “Chiều tối” là một bài thơ như vậy, tiêu biểu vượt trội cho phong thái thơ của Người. Phải đặt bài thơ trong tình hình khi Bác hiện giờ đang bị tóm gọn và giải từ nhà lao Tĩnh Tây đến nhà lao Thiên Bảo mới thấy được hết giá trị của nó.

“Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủChòm mây lơ lửng giữa tầng không”

Những buổi hoàng hôn thường mang dư vị buồn, thế nên vì thế, những con người xa quê mang nỗi nhớ da diết khi chiều tối lại càng thêm nhớ thêm thương. Cánh chim trên khung trời kia sau ngày dài kiếm ăn mỏi mệt, bay nặng nề trên không trung về tổ ấm của tớ để nghỉ ngơi. Chòm mây cũng nhỏ bé vô định giữa khoảng chừng trống bát ngát rợn ngợp. Chòm mây lơ lửng trôi nhẹ nhàng, bình yên đến vậy mà sao gợi nỗi buồn mênh mang.

Phải chăng vạn vật thiên nhiên ấy đang chất chứa nỗi lòng của người tù cách mạng đang một mình đơn độc giữa núi rừng bạt ngàn nơi đây, lấy cánh chim với đám mây kia làm người ban tâm giao gửi gắm nỗi lòng. Thiên nhiên dường như mang hồn cốt nỗi lòng của thi nhân, có khi cũng mỏi mệt đó nhưng vượt lên trên toàn bộ vẫn là khát khao trở lại quê nhà như cánh chim kia tự do bay về tổ ấm của tớ sau hành trình dài dài mỏi mệt.

“Cô em xóm núi xay ngô tốiXay hết lò than đã rực hồng”

Nếu hai câu trên là khung cảnh vạn vật thiên nhiên đượm buồn, đơn độc, một mình, thì hai câu cuối mang dáng dấp của yếu tố sống con người. Bức tranh ấy được trọn vẹn và sống động hơn lúc nào hết. Cảnh vật và con người hòa quyện vào nhau. Giữa núi rừng ấy là hình ảnh người con gái xay ngô tối đầy triệu tập, siêng năng, miệt mài.

Bên ánh lửa giữa khung trời đêm, cô nàng hăng say thao tác. Một bức tranh sinh hoạt bình dị, đời thường mà khoẻ khoắn, gợi nét sinh động trong đời sống nhân dân. Giữa vạn vật thiên nhiên bát ngát, cô em trở nên nổi trội và mê hoặc lạ thường. Phải chăng đó là niềm mong ước của Bác gửi gắm vào những vần thơ về niềm tin vào một trong những ngày giang sơn hoà bình, nhân dân được bình yên, tự do lao động, tăng giá sản xuất chẳng còn nỗi lo mất nước.

“Xay hết lò than đã rực hồng”

Chữ “hồng” trở thành nhãn tự của bài thơ, chỉ một từ thôi mà nó chất chứa bao nhiêu ý nghĩa. Ánh than hồng xua tan đi màn đêm lạnh buốt, xua tan nỗi cô độc của người tù nhân chốn xa xôi. Ánh than hồng là ánh sáng của cách mạng, là niềm tin vào tương lai, ánh than hồng chất chứa niềm kỳ vọng, sưởi ấm, thắp lên ngọn lửa tin yêu, lòng yêu nước thiết tha, khuynh hướng về sự việc sống, về ngày mai tốt đẹp. Ánh than hồng thật ấm cúng, thân thương như tấm lòng Bác vậy.

Bài thơ chỉ bốn câu thôi mà sao nhiều ý vị đến vậy. Từ trong gông cùm, trong đau thương nhọc nhằn, Bác vẫn không hề bi quan, chán nản mà trái lại rất sáng sủa, luôn hướng tới nụ cười, hướng tới sự sống với bao kỳ vọng. Bác không ngại vất vả gian truân, quên đi đau khổ của thực tại mà viết nên những vần thơ quá đỗi đẹp tươi và thương yêu.

Nếu trong văn chính luận, văn phong Bác tinh xảo, chắc như đinh, giàu sức thuyết phục với những lý lẽ đúng chuẩn, khách quan thì trong thơ Bác lay động lòng người bởi sự bình dị mà thâm thúy. Sự phối hợp vô cùng thuần thục giữa vẻ đẹp cổ xưa và nét tân tiến giúp thơ Bác mang một phong thái riêng, độc lạ, tài hoa.

Đọc bài thơ “Chiều tối”, em càng thêm khâm phục Bác, càng trân quý tự do và hoà bình ngày hôm nay. Và tự hứa với lòng, dù trong trở ngại vất vả thử thách của môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường vẫn không nản chí, giữ vững tinh thần sáng sủa và niềm tin tất thắng ngày ngày phấn đấu nỗ lực hơn để xứng danh là thế hệ trẻ bản lĩnh, tài năng như cách sống của Người.

Phân tích bài thơ Chiều tối – Mẫu 11

Trong tập Nhật ký trong tù của Hồ Chí Minh, sự phối hợp hòa giải và hợp lý giữa yếu tố cổ xưa và yếu tố tân tiến, giữa tâm hồn của người chiến sỹ và thi sĩ luôn luôn luôn được thể hiện một cách tinh xảo, thâm thúy và thấm thía qua nhiều thi phẩm. Nhưng tiêu biểu vượt trội và độc lạ nhất có lẽ rằng vẫn là ở tứ thơ Chiều tối.

Đây là bài thơ có vị trí rất quan trọng trong toàn bộ tập thơ Nhật ký trong tù, là một phần quan trọng trong bức tranh chân dung tự họa của Hồ Chí Minh, thể được cái tinh thần sáng sủa, luôn khuynh hướng về sự việc sống dù ở bất kỳ tình hình nào khắc nghiệt đi chăng nữa.

Chiều tối (Mộ) là bài thơ số 31 trong 134 bài thơ của tập Nhật ký trong tù. Được sáng tác vào thời điểm cuối thu năm 1942, khi Hồ Chí Minh bị cơ quan ban ngành thường trực Tưởng Giới Thạch bắt giam và áp giải từ nhà lao Tĩnh Tây đến Thiên Bảo (Trung Quốc). Chiều tối là nỗi lòng của Hồ Chí Minh trong một lần chuyển ngục nhân cảnh trời chuyển tối.

Bài thơ được viết bằng chữ Hán, thuộc thể thơ tứ tuyệt, tiêu biểu vượt trội cho thơ trữ tình của Hồ Chí Minh. Nhà thơ không trực tiếp thể hiện những cảm xúc nội tâm mà trải qua cách cảm nhận hình ảnh và cảnh vật để bày tỏ tình cảm của tớ. Hai câu thơ đầu là bức tranh vạn vật thiên nhiên núi rừng vào lúc chiều tối:

“Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủChòm mây trôi nhẹ giữa tầng không”

Bài thơ viết về một thi đề rất là cổ xưa và quen thuộc đó là cảnh chiều tối, đã từng xuất hiện nhiều trong thi ca từ xưa đến nay, ví như cảnh “Bước tới đèo Ngang bóng xế tà” trong bài thơ Qua đèo Ngang của Bà Huyện Thanh Quan hay trong câu “Nhật mộ yên quang hà xứ thị?/Yên ba giang thượng sử nhân sầu” trong Hoàng Hạc lâu của Thôi Hiệu.

Cùng với thi đề cổ xưa, trong bài còn xuất hiện những thi liệu cổ xưa, cũng thường xuất hiện trong nhiều bài thơ, đó là hình ảnh cánh chim, góc rừng, gốc cây cổ thụ, đám mây, khung trời, xóm núi nghèo,… Những thi liệu ấy trọn vẹn có thể xem là chút hương xưa của giang sơn, là nỗi niềm hoài cổ của quản trị Hồ Chí Minh muốn trân trọng và lưu giữ trong thơ mình, này còn là một những sợi dây nối cánh diều thơ của Bác với cội nguồn thi ca truyền thống cuội nguồn.

Tuy mang trong mình nhiều nét cổ xưa truyền thống cuội nguồn, nhưng thơ của Bác vẫn mang hơi hướng tân tiến, tinh thần thời đại rất thâm thúy. Câu “Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ”, ở đây cánh chim của Bác không phải là cánh chim lạc lõng, không khuynh hướng trong thơ cổ, mà là một cánh chim mỏi mệt sao ngày dài vất vả cực nhọc kiếm ăn, nay tìm về rừng tìm chỗ trú ngụ.

Từ đó, ta liên tưởng đến cảnh ngộ thực tiễn của Bác, Bác bị áp giải, phải đi một phần đường dài băng rừng vượt suối, nên cũng như cánh chim kia Bác mong ước được nghỉ chân nghỉ ngơi, để xua tan đi cái mệt đang hành hạ, đó là chất tân tiến trong thơ. Hình ảnh chòm mây trôi lững lờ trên tầng không, thể hiện được cái phong thái ung dung, tản mạn, tự do của tâm hồn người thi sĩ tương tự với nhiều cách thức diễn đạt cổ xưa, nhưng cũng lại mang nét tân tiến, điều này so sánh vào tâm trạng người tù thời gian hiện nay đây.

Hình ảnh đám mây lạc lõng, đó đó là tâm trạng đơn độc, một mình của nhà thơ trước cảnh vạn vật thiên nhiên hùng vĩ nơi xứ người. Tổng hòa lại, hai câu thơ đầu nói lên nỗi mệt mỏi, đơn độc, mất phương hướng và kèm Từ đó là lòng yêu vạn vật thiên nhiên tha thiết của tác giả, trải qua bút pháp tả cảnh ngụ tình để truyền đạt cảm xúc.

Hai câu thơ tiếp, Chiều tối không hề là một bức tranh vạn vật thiên nhiên chỉ có cảnh vật nữa, mà ở đấy là bức tranh môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường, sinh hoạt, có sự sống của con người, hơi ấm tình thương đã khởi đầu xuất hiện.

“Cô em xóm núi xay ngô tốiXay hết, lò than đã rực hồng”

Ở đây có sự vận động, dịch chuyển của thời hạn rất rõ ràng ràng, từ chiều tối sang tối hẳn, từ khung cảnh vạn vật thiên nhiên mang tính chất chất ước lệ đã chuyển sang bức tranh đời sống rất thân thiện và chân thực, từ không khí rừng núi lạnh lẽo sang không khí làng xóm ấm cúng. Hình ảnh con người – TT của bức tranh là thiếu nữ xóm núi đang xay ngô, tỏa sáng lấp lánh lung linh ba vẻ đẹp. Đầu tiên là vẻ đẹp của tuổi trẻ căng tràn sức sống, vẻ đẹp của việc làm lao động đời thường bình dị.

Nếu khi xưa hình ảnh người thiếu nữ thường gắn sát với chốn khuê phòng, trướng rủ màn che, là phận liễu yếu đào tơ, thì trong thơ Bác hình ảnh thiếu nữ lại hiện lên thật khác thật mới, cô nàng bên cối xay ngô, làm một việc làm lao động tay chân khỏe mạnh, bừng lên vẻ đẹp của sức mạnh tuổi trẻ, chạy đua với thời hạn, xay cho kịp trước lúc trời tối.

Cuối cùng là vẻ đẹp của quan hệ mỹ học mới mẻ giữa con người với vạn vật thiên nhiên, so sánh với thơ xưa, con người thường xuất hiện thật nhỏ bé, mất tăm mất hút giữa vạn vật thiên nhiên, thường mang nỗi sầu muộn trước vạn vật thiên nhiên, gửi gắm vào vạn vật thiên nhiên. Nhưng trong thơ Bác, con người xuất hiện giữa vạn vật thiên nhiên, với vị trí TT nhất, nổi trội lên hẳn so với vạn vật thiên nhiên, con người và vạn vật thiên nhiên giao hòa với nhau.

Hình ảnh sự sống ở hai câu thơ được phối hợp giữa hai nét vẽ cổ xưa và tân tiến. Đầu tiên nét vẽ cổ xưa thể hiện ở việc Bác đã dùng bút pháp lấy cái sáng để tả cảnh tối, vốn là một loại bút pháp rất cổ xưa của thơ ca phương Đông. Lấy hình ảnh “lò than đã rực hồng”, lấy cái màu hồng rực để làm nổi trội lên sự quy đổi của thời hạn, trời đã tối hẳn thế nên lò than mới sáng rực lên như vậy.

Nét vẽ cổ xưa ấy lại được xen kẽ, trộn lẫn Một trong những nét vẽ tân tiến, mà tựu chung lại chỉ ở một chữ “hồng” nơi cuối bài. Nếu như tất thảy 27 chữ đầu đều chỉ triệu tập nói về cảnh chiều, mang cái không khí lạnh lẽo, thì buổi tối với cái màu “hồng” của lò than đã đem lại một cảm hứng ấm cúng của lò than, của tình người. Chuyển đổi từ cảm hứng đơn độc, mỏi mệt sang cảm hứng sum vầy của nhà bếp lửa mái ấm gia đình, từ nỗi buồn phảng phất chuyển sang nụ cười tỏa sáng.

Cũng đó đó là yếu tố vận động từ tối sang sáng, là nhân sinh quan rất tích cực của người chiến sỹ cách mạng, thể hiện sự sáng sủa, tin tưởng và môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường. Dù trong những tháng ngày khổ lao, mòn mỏi, trong sự hoang mang lo ngại vì không biết sẽ bị giam giữ đến lúc nào nhưng Hồ Chí Minh vẫn rất sáng sủa, quan sát vẻ đẹp của vạn vật thiên nhiên và quan tâm đến môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường của người dân Trung Quốc, thể hiện tư cách của một vĩ nhân, một con người luôn có tình thương yêu với nhân dân dù là vương quốc nào đi chăng nữa.

Qua bài thơ Chiều tối, từ bức tranh vạn vật thiên nhiên, từ bức tranh môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường sinh hoạt của con người, ta thấy nổi trội lên vẻ đẹp tâm hồn của Hồ Chí Minh. Đó là một tâm hồn luôn luôn khuynh hướng về sự việc sống và ánh sáng dù trong bất kể trường hợp nào, chủ nghĩa sáng sủa luôn luôn gắn sát với lòng nhân ái và tình yêu vạn vật thiên nhiên tha thiết của người chiến sỹ đồng thời cũng là một thi sĩ xuất sắc.

Về nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp, bút pháp gợi tả vạn vật thiên nhiên tinh xảo và giản dị, kết phù thích hợp với bút pháp tả cảnh ngụ tình, có sự phối hợp rất thuần thục giữa tính cổ xưa và tân tiến trong từng vần thơ, từng hình ảnh thơ, toàn bộ đã tạo ra một thi phẩm xuất sắc mang dấu tích đậm nét của vị lãnh tụ vĩ đại Hồ Chí Minh.

Phân tích bài thơ Chiều tối – Mẫu 12

Không chỉ là một vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc bản địa mà Hồ Chí Minh còn là một một trong những nhà thơ với nhiều tác phẩm nổi tiếng. Trong số đó tập thơ “Nhật ký trong tù”, nó được nhìn nhận như một viên ngọc quý của nền văn thơ Việt Nam. Đặc biệt nhất là bài thơ “Chiều tối”được Bác sáng tác trên lối đi đày từ nhà lao Tĩnh Tây sang nhà lao Thiên Bảo.

Hình ảnh bình dị của một làng quê nơi thôn dã vào buổi chiều tối được Bác miêu tả rất chân thực, nhưng trong số này lại chứa đựng một ước mơ, mong ước sự tự do để trọn vẹn có thể tiếp tục thiên chức giải phóng giang sơn vô cùng lớn lao.

“Quyện điểu quy lâm tầm túc thụCô vân mạn mạn độ thiên không”

Dịch thơ:

“Chim bay mỏi về rừng tìm chốn ngủChòm mây trôi nhẹ giữa tầng không”

Hình ảnh những chú chim bay về tổ đó đó là lúc chiều tà, trên nền trời lững lờ trôi nhẹ một chòm mây làm toát lên vẻ đẹp yên bình, lặng lẽ của một buổi chiều nơi thôn dã, núi rừng. Bác ví mình như chòm mây trôi lặng lẽ, đơn độc không còn một chốn để trở về, thế nhưng trên đường chuyển nhà lao vất vả Bác vẫn đã có được tâm thái ung dung tự tại, sáng sủa.

Chỉ với hai câu thơ mở đầu ngắn gọn nhưng trong số đó chứa đựng thật nhiều hàm ý sâu xa, không dừng lại ở này mà khung cảnh vạn vật thiên nhiên còn được khắc họa vô cùng sinh động. Không chỉ mang hàm ý đơn độc mà hình ảnh chòm mây trôi nhẹ còn được Bác sử dụng để nói lên niềm khao khát, ước mong được tự do, được trở về với quê nhà, ban hữu đồng chí.

Khung cảnh nơi rừng núi hoang vu, vắng vẻ được thể hiện rất chân thực qua con mắt của một người đang trong tình cảnh tù tội, gông cùm xiềng xích. Trong tình hình đó người tù vẫn thể hiện được khí phách hiên ngang, phong thái ung dung. Trong hai câu thơ cuối bài hình ảnh cô sơn nữ được đưa vào như một nét chấm phá bất thần mà tác giả muốn mang lại cho những người dân đọc.

“Sơn thôn thiếu nữ ma bao túcBao túc ma hoàn, lô dĩ hồng.”

Dịch thơ:

“Cô em xóm núi xay ngô tốiXay hết, lò than đã rực hồng.”

Như một điểm sáng hiện lên giữa cảnh đồi núi bát ngát hùng vĩ làm cho bức tranh sơn dã thêm sinh động và vui tươi hơn. Đây là nét trẻ trung vừa cổ xưa và lại tân tiến đặc trưng trong những sáng tác của Hồ Chí Minh. Sự xuất hiện của hình ảnh cô sơn nữ càng làm tăng thêm nét trẻ trung khỏe mạnh, đặc biệt quan trọng nó là vẻ đẹp vô cùng đáng quý của người dân lao động.

Bản dịch thơ dường như không thể nào diễn tả được hết nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp, ý nghĩa mà tác giả sử dụng. Bạn trọn vẹn có thể thấy rằng Bác đã dùng tái diễn từ “bao túc” ở trong hai câu thơ cuối, điều này diễn tả được sự liên tục, sự tuần hoàn như vòng xoay của cô sơn nữ. Cô gái đang miệt mài xay ngô bên nhà bếp than hồng để sẵn sàng sẵn sàng bữa tối, này đều là những hình ảnh vô cùng giản dị nhưng lại đã có được sức mê hoặc rất rộng.

Kết lại, bài thơ “Chiều tối” của Hồ Chí Minh cho toàn bộ chúng ta thấy được một trái tim yêu nước, yêu vạn vật thiên nhiên, yêu con người đến quên mình của Bác. Người luôn biết quan tâm đến những thứ bình dị và thân thuộc nhất, đó là một trong những đức tính vô cùng đáng quý và cao đẹp của một vị lãnh tụ.

Phân tích bài thơ Chiều tối – Mẫu 13

“Bác Hồ, Người là tình yêu thiết tha nhất trong tâm dân và trong trái tim quả đât”. Trong môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường đời thường, Bác giản dị với nếp sống thanh cao. Trong việc làm, Bác là người trang trọng và chu toàn. Đến với thơ ca, tâm hồn và vẻ đẹp của Bác được thể hiện rõ ràng qua những vần thơ với sức truyền cảm mạnh mẽ và tự tin.

“Tôi đọc trăm bài trăm ý đẹpÁnh đèn tỏa rạng mái đầu xanhVần thơ của Bác vần thơ thépMà vẫn mênh mông bát ngát tình”

Thơ Bác đâu chỉ có hãy thôi mà còn đẹp nữa, đẹp bởi chính hồn thơ, bởi chính tinh thần “thép” trong thơ và bởi chính tình ý của thơ. Chiều tối là một bài thơ tiêu biểu vượt trội cho thơ Bác, thể hiện rõ sự phối hợp giữa nét cổ xưa và tinh thần tân tiến, một tác phẩm thành công xuất sắc của nền văn học nước nhà.

Bài thơ chiều tối được sáng tác vào năm 1943, trong mức chừng thời hạn Bác bị chủ trương quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam, chịu nhiều đày ải, khi chuyển từ nhà giam Tĩnh Tây đến nhà giam Thiên Bảo, lấy cảm hứng từ buổi chiều chuyển lao. Bài thơ được viết theo thể thất ngôn tứ tuyệt, tứ thơ độc lạ, vận động một cách tài tình. Người tù hiện giờ đang bị áp giải giữa núi rừng bạt ngàn, chiều dần buông xuống khiến lòng người thấp thoáng nỗi buồn chơi vơi. Có lẽ, trong những khoảnh khắc thời hạn của một ngày, thì buổi chiều là lúc con người chất chứa nhiều tâm trạng và nỗi lòng nhất, cũng thế nên vì thế mà trong thơ cổ thường dùng cánh chim chiều hoàng hôn để gợi nỗi buồn.

“Quyện điểu quy lâm tầm túc thụCô vân mạn mạn độ thiên không”

Cảnh được gợi lên bằng bút pháp ước lệ tượng trưng quen thuộc trong thơ xưa, cánh chim mòn mỏi chiều tà gợi sự xót xa, thương cảm.”Cô vân mạn mạn”, giữa vô vàn chòm mây trên khung trời thì có một chòm mây lại cô độc, đơn lẻ giữa khoảng chừng trống. Đó là hình ảnh ẩn dụ cho những người dân tù bị lưu đày nơi đất khách quê người, dường như giữa cảnh vật và con người dân có sự đồng điệu, cảm thông, hòa quyện giữa hồn và cảnh. “Người buồn cảnh có vui đâu lúc nào”, cảnh vật thể hiện tâm trạng, có chút gì đó một mình, mủi lòng sâu thẳm nơi đáy lòng người chiến sỹ. Hai câu thơ mang phong vị Đường thi nhưng vẫn chất chứa nét riêng trong thơ Bác.Thiên nhiên phảng phất nét buồn nhưng không bi lụy. Mỏi mệt thì nghỉ ngơi để rồi ngày mai lại khởi đầu cuộc hành trình dài mới, một môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường mới. Đó là yếu tố nỗ lực, là tâm hồn hướng tới sự sống, khát khao thoát khỏi những tù túng, vươn tới tự do như cánh chim ngang trời, nhẹ nhàng mà an nhiên.

Nếu hai câu đầu là bức tranh vạn vật thiên nhiên cao rộng thì dòng cảm xúc hai câu cuối là bức tranh sinh hoạt đời thường

“Sơn thôn thiếu nữ ma bao túcBao túc ma hoàn lô dĩ hồng.”

Hình ảnh người con gái được thể hiện nhiều trong thơ ca, nếu trong văn học trung đại, người con gái tài sắc vẹn toàn nhưng yếu ớt và số phận đầy long đong, lận đận, chìm nổi,trong thơ lãng mạn họ phảng phất nét buồn thì trong thơ Bác đó là con người giản dị, thường thì, việc làm tuy vất vả nhưng đáng yêu và dễ thương và đáng trân trọng. Hình ảnh”cô em” nổi trội trước vạn vật thiên nhiên, con người đang làm chủ môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường, tươi tắn và đầy khoẻ khoắn, thao tác hăng say thật đáng quý biết bao. Bức tranh vạn vật thiên nhiên hòa quyện hình ảnh con người dường như càng sinh động, ấm cúng hơn. “Ma bao túc….bao túc ma hoàn”, sự sáng tạo trong điệp ngữ vòng tạo ra sự uyển chuyển trong vòng xoay của việc làm. Không gian từ trời đất cao rộng, bát ngát dần thu hẹp lại bên không khí sinh hoạt mái ấm gia đình-nhà bếp lửa “Xay hết lò than đã rực hồng”. Chỉ bằng một từ “hồng”, sẽ là nhãn tự bài thơ cùng bút pháp điểm xuyết làm cho bao nhiêu cảm xúc ý tứ dường như được dồn nén, chất chứa lâu nay được bung tỏa. “Hồng” – đó là ánh sáng của niềm tin, kỳ vọng, là ngọn lửa của ánh sáng xua tan khung trời đêm, là ngọn lửa của hơi ấm xua tan đi lạnh lẽo, cô độc, là ngọn lửa của nụ cười, niềm sáng sủa của tan nỗi buồn, mệt nhọc của thực tại. Tâm hồn thi sĩ giờ đây chất chứa tình yêu, niềm thương mến khuynh hướng về giang sơn, về mong ước ngày dân tộc bản địa hoà bình, thứ ánh sáng ấy to lớn và cao đẹp biết nhường nào. Bác vẫn như vậy, dẫu thực tại có gian truân đến đâu, Người vẫn luôn khuynh hướng về vạn vật thiên nhiên, vẫn đau đáu nỗi lo cho môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường ấm no của dân tộc bản địa.

Bằng giải pháp phối hợp hài hoà hình ảnh cổ xưa và tinh thần tân tiến, cách diễn đạt cô đọng mà hàm súc, cảm xúc dồn nén vào bên trong ý tưởng. Bút pháp gợi với những hình ảnh quen thuộc bình dị mà giàu cảm xúc, bài thơ Chiều tối đã thể hiện được tâm hồn Bác, con người dù trong đau khổ trong xiềng xích vẫn vững niềm tin phía trước, vẫn giữ tinh thần thép trong môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường. Đồng thời thấy được tình yêu vạn vật thiên nhiên, yêu giang sơn và ý chí sắt đá của người chiến sỹ. Đồng thời, bài thơ cũng minh chứng cho nét độc lạ trong phong thái thơ Bác như một nhà thơ từng nhận định rằng “Thơ Bác đi từ ngôn từ đến hình tượng thơ luôn luôn có sự vận động khuynh hướng về sự việc sống, ánh sáng, tương lai”.

Phân tích bài thơ Chiều tối – Mẫu 14

Hồ Chí Minh không riêng gì có là một nhà văn hóa truyền thống, một anh hùng dân tộc bản địa, một vị cha già của giang sơn mà Người còn là một một nhà văn, nhà thơ lớn của nền văn học Việt Nam. Người đã để lại cho đời một khối lượng thơ ca đồ sộ phong phú về thể loại, phong phú về phong thái và thâm thúy về tư tưởng. Thơ Bác vừa hay bởi cách gieo vần, vừa khít bởi chính hồn thơ, chính tinh thần “thép” trong thơ. Và Chiều tối là bài thơ tiêu biểu vượt trội của Bác, đó là bài thơ thể hiện sự thành công xuất sắc khi phối hợp giữa nét cổ xưa và tinh thần tân tiến

Hai câu thơ thơ mở đầu bài thơ là khung cảnh vạn vật thiên nhiên núi rừng to lớn, vắng lặng với cánh chim mỏi mệt đang bay về tổ dưới chòm mây nhẹ trôi:

Quyện điểu quy lâm tầm túc thụCô vân mạn mạn độ thiên không

(Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủChòm mây trôi nhẹ giữa tầng không)

Cánh chim và chòm mây là hai hình ảnh thường xuất hiện trong những câu thơ chiều xưa và nay. Đây là hai hình ảnh chỉ không khí nhưng đã gợi những liên tưởng về thời hạn. Quãng thời hạn chiều tối thường là lúc đoàn viên, khi mọi người quay quồng trở về đoàn viên với mái ấm gia đình nhưng cũng là lúc con người ta thấy vô cùng đơn độc nếu không còn một chốn để trở về. Giữa không khí to lớn dường như con người và cảnh vật đều như đã nghỉ ngơi thì những chòm mây vẫn nhẹ nhàng trôi hững hờ không nghỉ càng làm nổi trội sự yên bình nơi rừng núi lúc chiều tối. Chòm mây ấy cũng như Bác, đang trong chốn lao tù, vẫn phải cô độc bước tiến. Chòm mây đơn độc, lặng lẽ và Bác cũng lặng lẽ, đơn độc xen vào đó là chút do dự trăn trở không biết tương lai sẽ đi đâu về đâu của người tù nơi đất khách quê người. Nhưng có lẽ rằng chỉ người dân có lòng yêu nước nồng nàn như Bác thì mới có thể thể ung dung, bình tĩnh, sáng sủa vượt lên mọi sự giam giữ về thể xác để hòa tâm hồn vào toàn thế giới vạn vật thiên nhiên, mây trời ở ngoài kia.

Với câu thơ bảy chữ, Bác đã vẽ ra một cảnh chiều tối âm u, hoang vắng, mênh mông, cô quạnh đến yên ắng, êm ả đến lạ. Đồng thời ẩn sau những câu thơ người đọc thấy được ý chí vượt lên trở ngại vất vả với niềm khát khao, mong ước được tự do như mây trời, được quay trở về với quê nhà, được hòa tâm hồn và sống hết mình với vạn vật thiên nhiên vạn vật. Bức tranh miêu tả vạn vật thiên nhiên mà còn tồn tại cả phần hồn – cái hồn của con người hòa tâm hồn vào vạn vật thiên nhiên ở trong số đó.

Trong khung cảnh vạn vật thiên nhiên mênh mông, đượm nét buồn lúc chiều tối nơi rừng núi, bỗng có sự xuất hiện của con người:

Sơn thôn thiếu nữ ma bao túcBao túc ma hoàn, lô dĩ hồng

(Cô em xóm núi xay ngô tốiXay hết, lò than đã rực hồng)

.Trong bức tranh vạn vật thiên nhiên to lớn, yên bình như trong thơ cổ hình ảnh cô em xóm núi xuất hiện như một điểm sáng, làm cho bức tranh sôi động, vui tươi hơn. Bức tranh là yếu tố hòa giải và hợp lý giữa vạn vật thiên nhiên và con người với những việc làm hằng ngày trong môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường như tô đậm, khắc họa hơn nét trẻ trung, nét đáng quý của những người dân dân lao động. Con người trong thơ Bác là con người lao động và cũng là TT của bài thơ. Cô gái hiện lên với vẻ đẹp của người dân lao động cần mẫn, khỏe mạnh, tràn trề sức sống. Hình ảnh “lô dĩ hồng” là hình ảnh bình dị của đời sống làm bừng sáng, xua đi cái lạnh lẽo nơi núi rừng bởi lửa là tượng trưng cho việc sống, như ánh sáng chiếu rọi môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường sinh hoạt của con người. Đối với những người tù đày như Bác, hình ảnh lò than đã rực hồng như sưởi ấm trái tim xứ sở tù lao lạnh lẽo, đơn độc, đem lại cho những người dân sự ấm cúng, nụ cười và niềm sung sướng bình dị thường ngày. Một lần nữa ta nhận ra cái nhìn trìu mến khuynh hướng về sự việc sống của Người. Người quên đi nỗi khổ của chính bản thân mình mình để san sẻ với những người dân tự do tự chủ. Bánh xe thời hạn đang lăn dần từ chiều tà đến đêm khuya bởi ba từ “ma bao túc” được điệp vòng ở câu cuối. Sự nối âm liên hoàn, uyển chuyển vừa diễn tả vòng xoay không dứt của động tác xay ngô vừa diễn tả dòng lưu chuyển của thời hạn.

Bài thơ là yếu tố phối hợp hòa giải và hợp lý giữa phong thái cổ xưa và tân tiến, giữa vẻ đẹp giản dị mà thâm thúy. Bài thơ đã miêu tả khung cảnh vạn vật thiên nhiên và đời sống một cách chân thực, hàm súc đồng thời thể hiện tình yêu, sự gắn bó với con người, vạn vật thiên nhiên cùng lòng nhân ái đạt đến mức quên đi bản thân mình của Hồ Chí Minh. Người làm thơ trong thời hạn bị giam giữ xứ sở ngục tù mà vẫn để tâm hồn vẫn khuynh hướng về vạn vật thiên nhiên với niềm khát khao về ngày được tự do. Nhà văn Nam Cao đã viết: “Khi người ta đau chân, người ta không hề tâm trí đâu để nghĩ đến người khác được.”, để nói rằng, con người ta thường có Xu thế lo cho những đau khổ của tớ mình. Nhưng ở Bác Hồ – một người lúc nào thì cũng đau đáu nỗi lo cho dân tộc bản địa, cho giang sơn, vẫn luôn dành có phút giây quan tâm đến những thứ nhỏ nhặt nhất, bình dị nhất. Đó đó đó là nhân cách cao đẹp của vị lãnh tụ, người cha già vĩ đại của dân tộc bản địa

Bài thơ Chiều tối đã thể hiện được tâm hồn Bác, con người dù trong đau khổ trong xiềng xích vẫn vững niềm tin phía trước, vẫn giữ tinh thần thép trong môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường. Đồng thời thấy được tình yêu vạn vật thiên nhiên, yêu giang sơn và ý chí sắt đá của người chiến sỹ.

Phân tích bài thơ Chiều tối – Mẫu 15

“Chiều tối” là bài thơ được viết trong thời gian gần kết thúc của một chuyến chuyển lao. Bài thơ là một bức tranh vẽ cảnh chiều tối nơi núi rừng – cảnh đẹp chính bới nó ánh lên sự sống ấm cúng của con người. Qua đó, thể hiện một tâm hồn thi nhân nhạy cảm trước vẻ đẹp của vạn vật thiên nhiên, một tấm lòng nhân hậu riêng với con người, một phong thái ung dung luôn khuynh hướng về sự việc sống, ánh sáng và tương lai. Hay nói đúng hơn đấy là một thực thể của yếu tố phối hợp hài hoà giữa sắc tố cổ xưa và tinh thần tân tiến.

Cảnh chiều tối là một đề tài quen thuộc của văn chương. Khung cảnh buổi chiều về tối thường rất dễ sinh tình vì thế, buổi chiều đã đi vào bao áng thơ kim cổ, làm ra những vần thơ tuyệt tác. Thơ chiều cổ xưa thường man mác một nỗi buồn vắng ngắt, hoang vắng trong sự tàn tạ của thời hạn, hoặc trĩu nặng nỗi buồn tha hương lữ thứ. Ở đây, bằng vài nét chấm phá của bút pháp ước lệ tượng trưng tác giả đã tạo nên bức phông lớn làm nền cho cảnh chiều:

Quyện điểu quy lâm tầm túc thụ,Cô vân mạn mạn độ thiên không;

(Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủChòm mây trôi nhẹ giữa tầng không)

“Cánh chim” và “chòm mây” là hai hình ảnh quen thuộc thường xuất hiện trong thơ chiều xưa và nay. Cho nên, đó chỉ là hai hình ảnh của không khí mà đã mang theo ý nghĩa của thời hạn. Cánh chim ở đây được lấy từ toàn thế giới nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp cổ phương Đông. Trong toàn thế giới thẩm mỹ và làm đẹp ấy, hình ảnh cánh chim bay về rừng đang không ít có ý nghĩa hình tượng ước lệ diễn tả cảnh chiều: “Phi yến thu lâm”; “Quyện điểu quy lâm” là những nhóm từ thường thấy trong thơ chữ Hán. Trong “Truyện Kiều”, khi miêu tả cảnh chiều, Nguyễn Du đã điểm vào bức tranh hình ảnh cánh chim bay về rừng: “Chim hôm thoi thót về rừng”. Trong thơ Bà Huyện Thanh Quan cũng thế: “Ngàn mai gió cuốn chim bay mỏi” và Huy Cận lại cảm thấy bóng chiều như đang sà xuống từ cánh chim đang nghiêng dần về cuối chân trời: “Chim nghiêng cánh nhỏ bóng chiều sa”. Hình như trong cảm nhận của những thi nhân xưa thì khi miêu tả cảnh chiều mà không còn hình ảnh cánh chim thì bóng chiều chưa rõ.

Cánh chim trong thơ xưa thường chỉ là một rõ ràng nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp thuần tuý để gợi tả cảnh chiều thế thôi và thường gợi nên cảm hứng về sự việc xa xăm, phiêu bạt, chia lìa:

“Chúng điểu cao phi tận” – Lí Bạch“Thiên sơn điểu phi tuyệt” – Liễu Tông Nguyên

Chúng ta đều nhận thấy cánh chim trong thơ của Lí Bạch và Liễu Tông Nguyên đều “Phi tuyệt”, “Phi tận”. Tất cả đều không còn điểm dừng mà ở vào trạng thái bay vào chốn xa xăm, vô tận, gợi lên một ý niệm siêu hình nào đó. Còn cánh chim trong bài thơ “Chiều tối” của Bác lại sở hữu phương hướng, điểm dừng, mục tiêu bày rõ ràng:

Quyện điểu quy lâm tầm túc thụ(Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ)

Như vậy Bác đã đưa cánh chim từ toàn thế giới siêu hình trở về với toàn thế giới hiện thực. Ta nhận thấy trong quan điểm của Bác là một quan điểm đầy yêu thương, trìu mến trước biểu lộ nhỏ nhoi của yếu tố sống. Nhìn cánh chim đang bay, Bác cảm nhận được sự mệt mỏi của đôi cánh sau một ngày đường hoạt động và sinh hoạt giải trí. Trong chiều sâu tâm hồn của Bác đó đó là lòng yêu thương sự sống, cảm quan của Bác đó đó là cảm quan nhân đạo.

Câu thơ thứ hai cũng mang đậm nét Đường thi. Nó rất gần với câu thơ: “Cô vân độc khứ nhàn” của Lí Bạch. Hình ảnh chòm mây cô độc trôi giữa khung trời đang trở thành một mô típ quen thuộc trong thơ xưa, nó thường gợi lên cái cô độc thanh cao, sự phiêu diêu, thoát tục và nỗi khắc khoải của con người trước cõi hư không. Còn trong bài “Chiều tối” của Bác, hình ảnh chòm mây cô độc trôi nhè nhẹ qua khung trời chỉ là một nét vẽ tạo ra cái không khí cao rộng của cảnh trời chiều nơi miền rừng núi. Bầu trời hôm ấy phải thật cao, thật trong xanh ta mới thấy được hình ảnh chòm mây cô độc ấy gợi nên hình ảnh cô độc nơi đất khách, quê người của Bác. Mỗi một rõ ràng của cảnh chiều đều nhuốm màu tâm trạng. Cánh chim mỏi tìm về tổ ấm, còn người tù thì mệt mỏi sau một ngày đường mà vẫn chưa tồn tại được chỗ nghỉ chân. Chòm mây một mình trôi lững lờ trên tầng không, còn người tù thì đơn độc giữa một buổi chiều nơi đất khách. Hai câu thơ đạt đến mức vi diệu của lối tả cảnh ngụ tình. Ơ đó ta phát hiện một tâm hồn giàu cảm xúc trước vạn vật thiên nhiên và sự sống. Từ đó ta thấy được một nghị lực phi thường và này cũng đó đó là chất thép trong thơ của Bác.

Nếu như ở hai câu thơ đầu bằng bút pháp cổ xưa Bác đã tạo nên bức phông lớn làm nền cho bức tranh, thì trong hai câu thơ sau, Bác triệu tập làm nổi trội hình tượng TT của bức tranh. Từ bút pháp cổ xưa Bác chuyển hẳn sang bút pháp tân tiến.

Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc,Bao túc ma hoàn, lô dĩ hồng

(Cô em xóm núi xay ngô tối,Xay hết lò than đã rực hồng)

“xóm núi” là hình ảnh giản dị hình tượng cho việc sống bình yên của con người. Xóm núi như đẹp hơn, ấm cúng hơn với hình ảnh người thiếu nữ. Vẻ đẹp tươi tắn đầy sức sống của người thiếu nữ với tư thế lao động (xay ngô) trở thành tâm điểm của bức tranh vạn vật thiên nhiên buổi chiều. Điều đáng lưu ý ở đấy là hình tượng người thiếu nữ trong thơ Bác trọn vẹn khác với hình tượng người thiếu nữ trong thơ xưa. Người phụ nữ trong thơ xưa thì thường được ví như “Liễu yếu đào tơ” và sống trong cảnh “Phòng khuê khép kín”, chỉ biết “cầm, kì, thi, hoạ” là đủ. Còn người thiếu nữ trong thơ Bác thì gắn sát với việc làm lao động bình dị, đời thường, khỏe mạnh đầy sức sống. Phải chăng chính cái sức sống ấy của người thiếu nữ đã làm ra vẻ đẹp lung linh cho bức tranh.

Trong thơ xưa, những bức tranh vẽ cảnh chiều đều phải có bóng hình con người nhưng sao một mình, cô độc và hiu hắt quá. Con người ở đây mang nặng một nỗi niềm hoài cổ, một nỗi sầu muộn:

“Lom khom dưới núi tều vài chú,Lác đác bên sông chợ mấy nhà”

(Qua Đèo Ngang – Bà Huyện Thanh Quan)

Hay:

“Gác mái ngư ông về viễn phố,Gõ sừng mục tử lại cô thôn”

(Chiều Hôm Nhớ Nhà – Bà Huyện Thanh Quan)

Còn con người trong thơ Bác, lại là con người lao động đầy sức sống. Chính hai từ “thiếu nữ” đã làm bừng lên sức sống của bức tranh. Cô gái miệt mài xay ngô và hình như cô không để ý quan tâm đến những gì xung quanh mình. Cối xay vẫn tiếp tục quay và quay tít “ma bao túc” rồi “bao túc ma” và khi ngô đã xay xong “bao túc ma hoàn” thì cô mới nhìn thấy “lò than đã rực hồng”. Hình ảnh “lò than đã rực hồng” hiện lên trong đêm tối càng làm nổi trội hình ảnh người thiếu nữ. Toàn bộ cảnh vạn vật thiên nhiên đang chìm trong màu xám nhạt chuyển sang màu tối. Cũng vì thế hình ảnh lò than rực hồng có sức lôi cuốn đặc biệt quan trọng. Bài thơ kết thúc bằng chữ “hồng”, trọn vẹn có thể nói rằng đó đó đó là nơi đẹp tuyệt vời nhất của bài thơ. Đó đó đó là ánh lửa hồng của môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường đầm ấm, niềm sung sướng mái ấm gia đình, ánh lửa hồng của yếu tố sống, của niềm sáng sủa. Chữ “hồng” đặt tại cuối bài thơ soi rõ vẻ đẹp của người thiếu nữ, tỏa ánh sáng và hơi ấm xua đi cái buồn vắng của bức tranh chiều tối nơi rừng núi.

Hai câu thơ đã cho ta thấy được cái nhìn ấm cúng đầy yêu thương, trân trọng của Bác riêng với con người lao động. Buổi “Chiều tối” nơi miền rừng núi quạnh hiu, hoang vắng, lẽ ra rất đỗi buồn bã, thê lương trước mắt người tù bị xiềng xích, bị giải đi với biết bao nỗi gian lao vất vả, nhưng trái lại đó là tiếng reo vui. Chữ “hồng” ở cuối bài đã làm ra tiếng reo vui ấy, tạo cho bài thơ âm hưởng nồng ấm, dạt dào.

“Chiều tối” là một tác phẩm đậm đà sắc tố cổ xưa mà cũng rất tân tiến, thể hiện một cách tự nhiên và phong phú vẻ đẹp của hình ảnh người tù – thi sĩ, người chiến sỹ cộng sản Hồ Chí Minh. Bài thơ đã thể hiện tình yêu vạn vật thiên nhiên tha thiết của Bác. Điều đặc biệt quan trọng ở đấy là cảm quan vạn vật thiên nhiên của Bác gắn sát với cảm quan nhân đạo, cảm quan về sự việc sống.

Phân tích bài thơ Chiều tối – Mẫu 16

Hồ Chí Minh là tên thường gọi gọi gắn bó với toàn bộ con dân Việt Nam. Không chỉ là một nhà cách mạng lỗi lạc, một vị lãnh tụ tài ba, Hồ Chí Minh còn là một một nhà thơ, nhà văn lớn. Người đã để lại cho di sản văn học Việt Nam thật nhiều giá trị cao quý. “Nhật ký trong tù” là một trong những tập thơ nổi tiếng của người. Trong số đó, “chiều tối” là bài thơ tiêu biểu vượt trội trong tập nhật ký ấy, thể hiện tình yêu vạn vật thiên nhiên, môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường và ý chí vượt lên trên tình hình khắc nghiệt.

Bài thơ Chiều tối được viết trong một buổi chiều nơi thôn dã, khi Bác Hồ bị giải từ nhà lao Tĩnh Tây đến nhà lao Thiên Bảo. Ngay từ những câu thơ đầu, Bác đã vẽ nên bức tranh chiều tối dưới con mắt của người tù chính trị tay đeo gông chân vướng xiềng vô cùng rõ ràng:

Quyện điểu quy lâm tầm túc thụCô vân mạn mạn độ thiên không

Dịch nghĩa:

Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủChòm mây trôi nhẹ giữa tầng không

Bức tranh vạn vật thiên nhiên được Bác tô vẽ một cách chân thực, bằng những hình ảnh “chim mỏi”, “chòm mây”. Buổi chiều tối là thời hạn vạn vật nghỉ ngơi, những cánh chim tìm về với tổ sau một ngày dài kiếm ăn. Sự mệt mỏi của cánh chim được liên tưởng đến việc mệt mỏi của người tù chính trị phải đi liên tục. Nhưng cánh chim dù mỏi thì giờ đây đã được trở về tổ nghỉ ngơi, còn người tù chính trị dù có mỏi mệt vẫn phải tiếp bước tiến. Tổ đó đó là động lực thúc đẩy để cánh chim không ngừng nghỉ nỗ lực, còn người tù lại chẳng có chút động lực nào. Hình như trải qua hình ảnh cánh chim ấy, là ẩn sâu nỗi nhớ nhà, nhớ nước. Nỗi nhớ da diết trong tâm nhưng không thể nào làm gì được.

Chiều tối gợi ra một vẻ u buồn

Lại nhắc tới chòm mây, khi cánh chim tìm về với tổ thì chòm mây vẫn “trôi nhẹ giữa tầng không”. Chòm mây le lỏi giữa khung trời chiều tối ấy, in như sự một mình của người tù giữa không khí mênh mông của rừng núi, đi một cách vô định, không biết nơi nào là bến đỗ. Nhưng có lẽ rằng, chòm mây ấy cũng là khao khát của Hồ Chí Minh. Khao khát được tự do tự tại bay đi muôn nơi, thoát khỏi sự kìm kẹp của quân địch.

Chỉ bằng hai câu thơ, Hồ Chí Minh đã phác họa nên bức tranh vạn vật thiên nhiên vô cùng bình dị, thân thiện. Dù đang trong tình hình chẳng mấy vui vẻ, nhưng Bác Hồ vẫn vẫn đang còn cái nhìn thật tinh xảo, nhạy cảm về vạn vật thiên nhiên xung quanh. Phải là tình nhân vạn vật thiên nhiên, bản lĩnh thế nào mới trọn vẹn có thể sáng sủa đến nhường ấy.

Trong khung cảnh vạn vật thiên nhiên mênh mông, đượm nét u buồn, Hồ Chí Minh bỗng nhận ra bức tranh đời sống thật bình dị mà cũng thật đẹp:

Sơn thôn thiếu nữ ma bao túcBao túc ma hoàn, lô dĩ hồng

Dịch thơ

Cô em xóm núi xay ngô tốiXay hết, lò than đã rực hồng

Giữa không khí mênh mông của trời đất, giữa cái buồn hiu quạnh của vạn vật thiên nhiên bỗng xuất hiện một cô sơn nữ. Đó như một điểm sáng làm bức tranh vôn yên tĩnh lạ thường trở nên sinh động, vui tươi và có hồn hơn.

Hình ảnh “cô em xóm núi xay ngô tối” thể hiện nét trẻ trung lao động đáng quý của con người. Khi mọi vật đã tìm về chốn nghỉ ngơi thì con người vẫn tiếp tục với guồng quay của lao động. Đó là nét trẻ trung vô cùng đáng quý, thể hiện sức dẻo dai của những người dân lao động chân chất. Ở đây, Bác đã lặp hai hai từ “bao túc” như muốn nói sự tuần hoàn của thời hạn, sự bền chắc của con người. Đó là nét tinh xảo mà chỉ có trong thơ Bác mới đã có được.

Bức tranh sinh động nhờ hình ảnh lao động khỏe mạnh mẽ và tự tin của cô em xóm núi, và vừa ấm cúng bởi ánh lửa bên nhà bếp than hồng. Hình ảnh lò than rực hồng giữa rừng núi mênh mông một màu đen ấy như nhen nhóm trong tâm Bác bao nụ cười, niềm sáng sủa yêu đời. Chính nhờ lò than rực hồng đã xua đi cảm hứng lạnh lẽo, đơn độc của người tù chính trị đang xa xứ. Hồ Chí Minh đã khôn khéo sử dụng nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp lấy sáng tả tối, lấy không khí tả thời hạn mang lại bức tranh càng thêm sinh động.

Ở đây, Hồ Chí Minh đã khai thác mạch thơ vô cùng tinh xảo, đó là miêu tả từ tối đến sáng, từ buồn đến vui. Đó là thể hiện tinh thần sáng sủa, khát khao hướng tới tương lai của tác giả. Dù đang trong tình hình gông tù, nhưng kỳ vọng về một ngày mai tươi sáng hơn luôn nhen nhóm trong tâm Người.

Bài thơ chiều tối mang đậm tinh thần của Hồ Chí Minh, đó là một tinh thần sáng sủa, yêu đời, vượt lên mọi tình hình để xem môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống đời thường tươi đẹp hơn. Tinh thần ấy khó lòng ai đã có được. Đặc biệt, bài thơ đã thể hiện sự tài hoa trong nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp của Bác Hồ. Bằng bút pháp chấm phá tinh xảo, nghệ thuật và thẩm mỹ và làm đẹp tả cảnh ngụ tình thâm thúy, cùng với cách dùng từ ngữ linh hoạt, Hồ Chí Minh đã mang lại cho những người dân đọc những xúc cảm rất thật. Không cần dùng quá nhiều tới ngôn từ, nhưng mỗi từ ngữ được sử dụng để gợi nhiều ý nghĩa thâm thúy.

“Chiều tối” là bài thơ thực sự thành công xuất sắc của Hồ Chí Minh khi đã vẽ nên bức tranh hoàn hảo nhất về vạn vật thiên nhiên, về con người và lồng ghép trong số đó những ý niệm thâm thúy. Càng phân tích bài thơ chiều tối ta càng thêm yêu tài năng và phẩm chất của nhà thơ, nhà văn, nhà cách mạng lỗi lạc Hồ Chí Minh.


Bạn đang tìm hiểu thêm post Văn mẫu lớp 11: Phân tích bài thơ Chiều tối (Mộ) của Hồ Chí Minh 2022

Với việc Bạn xem bài Văn mẫu lớp 11: Phân tích bài thơ Chiều tối (Mộ) của Hồ Chí Minh Mới sẽ hỗ trợ ban làm rõ hơn về kiểu cách trò chơi play

tải Game tài liệu Văn mẫu lớp 11: Phân tích bài thơ Chiều tối (Mộ) của Hồ Chí Minh Free

Nếu Bạn đang tìm link google drive mega để tải Game tài liệu Văn mẫu lớp 11: Phân tích bài thơ Chiều tối (Mộ) của Hồ Chí Minh Free mà chưa tồn tại link thì để lại binhfluan hoặc ThamGia Group zalo để được trợ giúp miễn phí
#Văn #mẫu #lớp #Phân #tích #bài #thơ #Chiều #tối #Mộ #của #Hồ #Chí #Minh